opis_at89c2051.pdf

Potrzebuje polska dokumentacje mikrokontrolera AT89C2051

Polskiej dokumentacji nie mam ale dodam spoko opis po polsku:


Opis mikrokontrolera AT89C2051

Cechy mikrokontrolera AT89C2051:
o

kompatybilny z układami rodziny MCS-51,

o

2kB wewnętrznej pamięci typu Flash-EPROM ,

o

zegar: 0Hz do 24MHz ,

o

8-bitowa jednostka centralna,

o

128B wewnętrznej pamięci RAM,

o

15 programowalnych linii we/wy,

o

dwa szesnastobitowe liczniki/zegary,

o

interfejs szeregowy,

o

wbudowany analogowy komparator.
Układ 89C2051 realizuje 111 instrukcji, z czego 49 jest jednobajtowych, 45

dwubajtowych, 17 trzybajtowych, 64 jest wykonywane w jednym cyklu. Cechą
charakterystyczną jest duża liczba operacji na bitach i instrukcje mnożenia i dzielenia.
Rozkład wyprowadzeń procesora 89C2051 przedstawiono poniżej. Cechą
charakterystyczną układu jest możliwość alternatywnego wykorzystania większości linii
we/wy.

Wyprowadzenia mikroprocesora AT89C2051

PORT 1 (P1.0...P1.7) - są to wyprowadzenia 8-bitowego, uniwersalnego portu
mikroprocesora oznaczonego jako P1.
Port może pełnić rolę wyjścia informacji binarnej. Tak więc, jeżeli zachodzi
potrzeba; procesor może np. wpisać do portu P1 dowolną liczbę binarną z zakresu 0...255,
np. 48. Binarnie liczba 48 = 00110000. Oznaczenia poszczególnych końcówek portu P1
wskazują na kolejną pozycję bitu. Tak więc końcówka P1.7 (najstarsza) przyjmie poziom
logiczny 0, końcówka P1.6 poziom 0, P1.5 poziom 1 itd. Zapisanie jakiejś liczby do portu
P1 daje wiele zastosowań. Na przykład do każdego wyprowadzenia portu można dołączyć
układ z przekaźnikiem, którego styki załączają dowolne urządzenie elektryczne. Istotną
zaletą portów uniwersalnych procesora jest możliwość indywidualnego ustawiania
poziomu logicznego na każdym wyprowadzeniu niezależnie. Nie trzeba zatem zapisywać
całej liczby do portu aby np. zmienić stan tylko na jednym wyprowadzeniu, wystarczy
ustawić (rozkazem zwanym SETB) lub wyzerować (rozkazem CLR) odpowiedni bit
rejestru portu P1, toteż np. ustawienie pinu P1.5 na logiczne 0 nastąpi poprzez wydanie
polecenia: CLR P1.5 (clr - clear, ang. zeruj, wyczyść).
Port (cały lub niektóre z jego pinów), podobnie jak przy zapisie, można ustawić
także jako wejście informacji logicznej. Każde z wyprowadzeń staje się wtedy wyjściem o
wysokiej impedancji, dzięki temu dowolny poziom logiczny podany z wyjścia jakiegoś
układu cyfrowego może być odczytany poprzez piny portu a informacja czy tym stanem
była logiczna 1 lub 0, zostaje wykorzystana przez procesor dla dalszego jego działania w
zależności od spełnianej akurat funkcji. Krótko mówiąc, procesor może odczytać stany
logiczne, jakie z zewnątrz podano na końcówki portu.
Oczywiście poziomy logiczne napięć wejściowych portu P1 muszą zawierać się w
przedziale napięć zasilania mikrokontrolera, czyli w zakresie 0...5V. Detekcja poziomów
logicznych odbywa się jak dla bramek CMOS, stąd wartości progowe napięć tych stanów
są zbliżone do połowy napięcia zasilającego. Istotną informacją jest fakt że w trybie
odczytu z portu P1 końcówki są wewnętrznie podczepiane do plusa zasilania poprzez
wbudowane w procesor rezystory, co wymusza odczyt wysoki z portu w przypadku
niepodłączenia końcówki portu.
Końcówki portu P1,1 (AIN1) i P1,0 (AIN0) są to wejścia na analogowy komparator.
AIN0 jest to nieodwracające wejście komparatora, a AIN1 odwracające.

PORT 3 (P3.0...P3.5,P3.7) - podobnie jak w przypadku portu P1, port P3 może pełnić
wszystkie opisane wcześniej funkcje - może być wyjściem lub wejściem. Dodatkowe
symbole obok wyprowadzeń portu P3 sugerują że port może spełniać inne dodatkowe
funkcje, co jest zresztą zgodne z prawdą.
Piny P3.0 (RXD) i P3.1 (TXD) mogą pełnić rolę portu transmisji szeregowej.
W praktyce poprzez te dwa wyprowadzenia można przesyłać informację (bajty i bity) z i do
procesora z innych układów cyfrowych w sposób szeregowy tzn. bit po bicie. Ciekawostką
niech będzie fakt, że przesyłanie to może odbywać się na kilka sposobów:
o

synchronicznie - wtedy pin P3.0 pełni role dwukierunkowej magistrali szeregowej, po
której przesyłane są dane, zaś pin P3.1 generuje sygnał taktujący, pełniąc rolę zegara,

o

asynchronicznie - kiedy z góry zadajemy prędkość transmisji pomiędzy naszym
procesorem a innym, zewnętrznym układem np. łączem RS232c komputera PC. W
takim przypadku końcówka P3.0 - RXD pełni rolę odbiornika przesyłanych szeregowo
danych, zaś końcówka P3.1 - TXD nadajnika.

Ponadto rozróżnia się kilka trybów pracy asynchronicznej.
Alternatywną funkcją końcówek P3.2 (INT0\) oraz P3.3 (INT1\) jest funkcja
detekcji przerwań zewnętrznych. Zmiana stanu logicznego z 1 na 0 powoduje przerwanie.
Konsekwencją tego jest automatyczne przerwanie wykonywania przez procesor programu i
natychmiastowe przejście do wykonania czynności ściśle określonych przez programistę.
Ciąg takich czynności nazywany jest w technice mikroprocesorowej: ,,procedurą obsługi
przerwania". Wykrycie zmiany stanu logicznego na końcówkach przerwań zewnętrznych
INT0 i INT1 wiąże się ze spełnieniem jednego warunku, a mianowicie, aby czas od
ujemnego zbocza sygnału zgłoszenia przerwania do ponownego przejścia w stan wysoki
był odpowiednio długi. Czas ten zależy od częstotliwości zegara mikroprocesora.
Końcówki (P3.4 i P3.5) oznaczone jako T0 i T1 pełnią dodatkową funkcję wejść
uniwersalnych, programowalnych liczników, wbudowanych w strukturę 89C2051.
Procesor zawiera dwa bliźniacze liczniki T0 i T1. Maksymalnie mogą one zliczać do
65536, po czym zostają wyzerowane. Liczniki te oprócz zliczania impulsów z wejść T0 i
T1 mogą także zliczać impulsy wewnętrzne, pochodzące z generatora mikrokontrolera. W
praktyce wykorzystywane jest to np. do odmierzania określonych odcinków czasu np. przy
funkcji zegarka.

RST - zerowanie układu. Czynność ta wykonywana poprzez podanie logicznej 1 na te
wyprowadzenie na pewien okres czasu powoduje skasowanie układu, a więc
natychmiastowe przerwanie wykonywanych czynności i rozpoczęcie cyklu działania
procesora od samego początku. Czas trwania dodatniego impulsu kasującego zależy od
częstotliwości z jaką pracuje mikroprocesor. Z reguły w typowych zastosowaniach czas
1ms w zupełności wystarcza. W układach praktycznych do końcówki RST dołącza się
mniej lub bardziej skomplikowany układ który generuje wymagany impuls zerujący
najczęściej w trzech przypadkach:
o

po włączeniu zasilania układu,

o

na nasze żądanie - poprzez np. przyciśnięcie klawisza,

o

w sytuacjach awaryjnych, kiedy np. poprzez zakłócenie najczęściej na liniach
zasilających nastąpi błędne działanie układu mikroprocesora, inaczej ,,zawieszenia".

Trzeci przypadek dotyczy bardziej złożonych układów stosowanych szczególnie
w automatyce i elektronice przemysłowej.
VPP - napięcie programujące.
XTAL1 i XTAL2 - końcówki te służą do dołączenia zewnętrznego rezonatora
kwarcowego o częstotliwości zależnej od potrzeb użytkownika. W praktyce częstotliwość
ta może wynosić od 0Hz do 24MHz. Dołączony do tych pinów rezonator kwarcowy po
uzupełnieniu o dodatkowe kondensatory o wartości z reguły 22...40pF (w zależności od
wartości rezonatora), umożliwiają pracę wbudowanemu w 89C2051 generatorowi, który
,,napędza" cały mikroprocesor. Oczywiście od częstotliwości rezonatora ściśle zależy
szybkość działania mikrokontrolera. Typowy układ zewnętrznego oscylatora przedstawia
rysunek poniżej:

Układ zewnętrznego oscylatora

Częstotliwość, z jaką pracują wewnętrzne układy mikroprocesora, jest określona
wzorem:
F=

f xtal
,
12

gdzie fxtal jest częstotliwością rezonatora kwarcowego. Powodem takiego podziału
częstotliwości rezonatora jest wewnętrzna architektura procesora.
GND - masa.
VCC - jest to końcówka zasilania mikroprocesora. Napięcie względem masy z reguły nie
może przekraczać 6,5V. Dlatego układ mikrokontrolera należy zasilać napięciem 5V
?0,25V używając do tego celu dowolnego zasilacza stabilizowanego najlepiej przy pomocy
znanego układu 7805. Zasadą przy projektowaniu układów z 89C2051 jest blokowanie tego
wyprowadzenia kondensatorem o wartości 100nF do masy układu cyfrowego.

Wewnętrzna pamięć programu

Program napisany przez użytkownika, przewidziany dla konkretnego zastosowania
mikroprocesora, powinien zostać umieszczony wewnątrz mikrokontrolera - czyli w
wewnętrznej pamięci programu. Pamięć ta służy mikrokontrolerowi wyłącznie do odczytu
rozkazów programu. W pamięci tej mogą być umieszczone także argumenty bezpośrednie
rozkazów oraz tablice ze stałymi potrzebnymi do pewnych działań programu, np. tablica
sinusów, tablica czasów zachodu słońca, lub cokolwiek innego. Mikroprocesor 89C2051
ma możliwość późniejszego pobrania ze swojej pamięci programu takiej stałej i
wykorzystania jej np. w obliczeniach.
Po włączeniu zasilania dzięki obwodowi ,,Reset", wyzerowane zostają prawie
wszystkie wewnętrzne układy mikroprocesora w tym także ,,licznik rozkazów". Ten ostatni
służy mikroprocesorowi do kolejnego pobierania rozkazów z pamięci programu, a

dokładnie do adresowania (czyli wskazywania) gdzie w przestrzeni adresowej pamięci
programu znajduje się kolejna komenda. Jego początkowa wartość wynosi 0, toteż
pierwszym rozkazem pobranym z tej pamięci będzie ten umieszczony pod adresem 0000h.
Licznik rozkazów oznaczany jest w skrócie jako PC z angielskiego ,,Program
Counter" - licznik programu (rozkazów). Licznik PC ma długość 16 bitów, czyli
maksymalnie może liczyć do 65535 włącznie, po czym zostaje wyzerowany.
W trakcie pobierania i wykonywania prze mikrokontroler kolejnych instrukcji,
licznik PC zmienia swoją wartość zawsze wskazując na aktualny adres kolejnego rozkazu
w pamięci programu. Maksymalną wartość jaką może osiągnąć licznik w tym przypadku to
2048 - bowiem w układzie AT89C2051 mamy do dyspozycji 2kB pamięci programu.
Oprócz wspomnianego miejsca ,,startowego" programu - czyli adresu 0000h, w
przestrzeni adresowej pamięci programu istnieje kilka innych istotnych dla programisty
miejsc. W celu ujednolicenia systemu przerwań procesora w pamięci programu określono
odpowiednie miejsca - adresy od których rozpoczyna się wykonywanie określonych
procedur obsługi przerwań. W podstawowej rodzinie '51 są to adresy: 3, 11, 19, 27, 35 i 43
(03h, 0Bh, 13h, 1Bh, 23h, 2Bh szesnastkowo). Każdy z tych adresów określa początek
wykonania innej procedury obsługi przerwania, dla 89C2051 są one następujące:
o

0003h - przerwanie zewnętrzne z wejścia (końcówki) INT0,

o

000Bh - przerwanie wynikłe z przepełnienia pierwszego wewnętrznego licznika T0
procesora,

o

0013h - przerwanie zewnętrzne z wejścia (końcówki) INT1,

o

001Bh - przerwanie wynikłe z przepełnienia drugiego wewnętrznego licznika T1
procesora,

o

0023h - przerwanie wynikłe z odebrania lub zakończenia wysyłania danej poprzez
wewnętrzny port szeregowy mikroprocesora.

Na rysunku poniżej zilustrowano rozmieszczenie wyżej wymienionych adresów
zgłoszenie przerwań:
Pozostała
część pamięci
programu
Przerwanie z portu szeregowego

7FFh

Przerwanie od T1

01Bh

Przerwanie od INT1

013h

Przerwanie od T0

00Bh

Przerwanie od INT0

003h

Reset procesora
PAMIĘĆ PROGRAMU

000h
Adres

023h

Rozmieszczenie adresów zgłoszeń przerwań
Praktycznie wygląda to tak, że w momencie zgłoszenia któregoś z wymienionych
przerwań, automatycznie zachowana zostaje aktualna wartość licznika PC, a następnie
zostaje wpisana do niego wartość odpowiednia od rodzaju przerwania. Czyli np. jeżeli
wewnętrzny licznik procesora T1 został przepełniony, do PC zostaje wpisana wartość
001Bh, po czym mikroprocesor rozpoczyna wykonywanie programu od tego adresu w
pamięci programu. Po zakończeniu wykonywania czynności związanych z przepełnieniem
T1, licznik rozkazów PC przyjmie ponownie wartość jak z przed nadejścia przerwania i
program ,,potoczy się" dalej.

Wewnętrzna pamięć danych

W

mikrokontrolerze

pamięć

ta

przeznaczona

jest

dla

użytkownika

do

przechowywania argumentów wartości zmiennych oraz wyników obliczeń arytmetyczno -
logicznych. Pamięć ta ma pojemność 128 bajtów.

Na rysunku poniżej przedstawiono organizację wewnętrznej pamięci danych:
255 (FFH)
SFR
128 (80H)
127 (7FH)
48 (30H)
47 (2FH)
32 (20H)
31 (1FH)
24 (18H)
23 (17H)
16 (10H)
15 (0FH)
8 (08H)
7 (07H)
0 (00H)

R7
:
R0
R7
:
R0
R7
:
R0
R7
:
R0

Zbiór 3
Zbiór 2
Zbiór 1

Zbiór 0

Wewnętrzna pamięć danych w mikrokontrolerze
W przestrzeni tej pamięci można wyróżnić kilka obszarów. Dwa główne, obszar
pamięci użytkowej oraz obszar rejestrów specjalnych SFR. Pamięć użytkowa zajmuje 128
komórek, adresy: 0 - 127 (00h - 7Fh), natomiast obszar SFR obejmuje adresy 128 - 255
(80h - FFh), z tym że nie wszystkie są wykorzystywane przez rejestry specjalne.
I chociaż pamięć użytkownik podzielona jest na obszary, do których dostęp może
odbywać się przez tzw. indeksowanie obszaru, to użytkownik może adresować ją poprzez
proste adresowanie.
W pamięci użytkowej komórki o adresach 0...7, 8...15, 16...23 i 24...31 tworzą
cztery zbiory uniwersalnych rejestrów roboczych. Każdy z rejestrów oznacza się
symbolami R0...R7. W danej chwili użytkownik ma możliwość dostępu (poprzez nazwy
R0...R7) tylko do jednego ,,banku" (zbioru) rejestrów roboczych. Przełączanie zbiorów

odbywa się poprzez odpowiednie ustawienie dwubitowego wskaźnika zwanego jako RS - z
angielskiego ,,Register bank Switch".
Rejestry R0 i R1 z aktywnego banku pełnią rolę wskaźników danych do
pośredniego adresowania wewnętrznej pamięci danych jak i zewnętrznej. W przypadku
adresowania pamięci wewnętrznej można adresować cały obszar czyli adresy 0...7Fh.
Na rysunku poniżej przedstawiono mapę specjalnych rejestrów funkcyjnych:

F8H
F0H

FFH
B
00000000

F7H

E8H
E0H

EFH
ACC
00000000

E7H

D8H
D0H

DFH
PSW
00000000

D7H

C8H

CFH

C0H

C7H

B8H

BFH

IP
XXX00000
B0H
P3
11111111
A8H
IE
00XX0000
A0H

A7H

98H

9FH

B7H
AFH

SCON
SBUF
00000000 XXXXXXXX
90H
P1
11111111
88H TCON
TMOD
00000000 00000000
80H
SP
00000111

97H
TL0
00000000
DPL
00000000

TL1
00000000
DPH
00000000

TH0
TH1
00000000 00000000

Mapa specjalnych rejestrów funkcyjnych - SFR
ACC (E0h)

- akumulator,

B (F0h)

- rejestr B,

PSW (D0h)

- słowo stanu programu,

SP (81h)

- 8-bitowy wskaźnik stosu,

DPH (83h)

- bity 8 - 15 wskaźnik danych DPTR,

DPL (82h)

- bity 0 -7 wskaźnik danych DPTR,

P1 (90h)

- port 1,

8FH
PCON 87H
0XXX0000

P3 (B0h)

- port 3,

IP (B8h)

- rejestr sterujący priorytetem przerwań,

IE (A8h)

- rejestr kontrolny sterujący pracą systemu przerwań,

TCON (88h) - rejestr kontrolny pracy liczników T0 i T1 oraz przerwań INT0 i INT1,
TMOD (89h) - rejestr sterujący trybem pracy liczników T0 i T1,
TH0 (8Ch)

- bity 8 - 15 16-bitowy licznik T0,

TL0 (8Ah)

- bity 0 - 7 16-bitowy licznik T0,

TH1 (8Dh)

- bity 8 - 15 16-bitowy licznik T1,

TL1 (8Bh)

- bity 0 - 7 16-bitowy licznik T1,

SCON (98h) - rejestr sterujący portem szeregowym,
SBUF (99h)

- bufor portu szeregowego,

PCON (87h) - rejestr sterujący zasilania.
W tym miejscu warto zapamiętać iż rejestry specjalne stanowią niejako sprzętowy
,,pomost" komunikacyjny pomiędzy programistą a wszystkimi blokami funkcjonalnymi
mikrokontrolera.
W przestrzeni adresowej SFR znajdują się także rejestry będące jednocześnie
portami wejścia-wyjścia. Dzięki temu możliwy jest łatwy i szybki dostęp do dowolnych
bitów portu czyli fizycznie do jego wyprowadzeń. Zapis do odpowiedniego rejestru portu
spowoduje pojawienie się kombinacji na końcówkach mikrokontrolera, odczyt rejestru
pozwoli użytkownikowi na zbadanie poziomu logicznego na wybranej linii portu.
Nie wszystkie 128 adresów z przestrzeni SFR jest wykorzystanych. ,,Puste" adresy
nie nadają się do wykorzystania przez użytkownika. Nie jest to bynajmniej marnotrawienie
cennych bajtów pamięci, lecz czysta przezorność projektantów, którzy konstruując
rozszerzone wersje '51-ki wyposażają je w nowe dodatkowe bloki funkcjonalne, a w
wolnych miejscach przestrzeni SFR umieszczane są dodatkowe rejestry sterujące ich pracą
(w mikrokontrolerze 89C2051 zostały usunięte rejestry P0 i P2 gdyż usunięte zostały porty
P1 i P2).

Pamięć FLASH
Pojedyncza komórka pamięci ma postać obszaru przewodzącego elektrycznie,
otoczonego obszarem o własnościach izolatora. Doprowadzony do komórki ładunek
elektryczny nie może jej opuścić - pamięć jest nieulotna - przechowuje więc informacje
mimo odłączenia źródła zasilania. Przyłożenie dostatecznie dużego napięcia do izolatora
otaczającego ładunek, umożliwi ładunkowi pokonanie bariery potencjału (przebicie) i
wydostanie się na zewnątrz. Wykorzystując ten mechanizm można kasować jednocześnie
całe grupy komórek pamięci, a następnie ponownie zapisać nowymi ładunkami. Jest to
więc pamięć programowalna elektrycznie.
Procesory AT89C2051 są przystosowane do programowania napięciem 12V.

Stos i wskaźnik stosu
Najprościej można stos określić jako bardzo prostą w działaniu strukturę
przechowującą bajty. Pod pojęciem ,,przechowania" rozumiemy oczywiście operacje
zapisu, a następnie odczytu dowolnej zmiennej lub rejestru SFR.
W przypadku takich operacji tylko z udziałem np. wewnętrznej pamięci danych
użytkownika, aby dokonać zapisu (odczytu) trzeba daną komórkę pamięci najpierw
zaadresować - czyli po prostu podać jej fizyczny adres.
W przypadku korzystania ze stosu adresowanie jest niekonieczne. Przy takim
sposobie obsługi konieczne jest jednak zachowanie odpowiedniej kolejności w zapisie i
odczycie tak aby dane nie ,,pomieszały się".
Otóż taki uporządkowany sposób przechowywania danych charakteryzuje właśnie stos.
Wszystkie dane (bajty) przy zapisie odkładane są ,,na stos" jedna na drugą. Na wierzchołku stosu
znajduje się zawsze ostatnio odłożona dana (np. oznaczona jako X), toteż aby ,,dobrać się" do danej
leżącej pod nią (Y) należy najpierw ,,zdjąć" ze stosu daną X, a potem dopiero odczytać Y.

Stos służy do przechowywania zmiennych lub rejestrów SFR, a dostęp do nich
odbywa się w sposób uporządkowany.
Stos umieszczony jest w wewnętrznej pamięci danych użytkownika, czyli w
obszarze o adresach 00h...7Fh.

Ilość pamięci zajętej przez stos będzie się zmieniać i zależeć od tego ile bajtów
odłożonych jest na stosie.
Aby ściśle określić miejsce położenia stosu, w architekturze '51-ki znajduje się tzw.
licznik stosu a fachowo mówiąc ,,wskaźnik stosu". Fizycznie jest on po prostu 8-bitowym
rejestrem w obszarze SFR, położonym pod adresem 81h. W mnemonice (nazewnictwie)
procesorów posiada on symbol SP - z angielskiego ,,stack pointer" - wskaźnik stosu.
Jego zadaniem jest automatyczne wskazywanie miejsca aktualnego wierzchołka
stosu. Tak więc w przypadku odłożenia bajtu na stos, wskaźnik SP jest automatycznie (bez
ingerencji programisty) zwiększany o 1, w przypadku zdjęcia danej ze stosu jest on
zmniejszany.
Podsumowując, stos jest hierarchiczną strukturą do przechowywania danych
(bajtów) z obszaru wewnętrznej pamięci RAM procesora (włączając SFR) a położenie jego
wierzchołka jednoznacznie określa jego wskaźnik - SP. Przy korzystaniu ze stosu
obowiązuje zasada, ,,ile bajtów odłożyłeś na stos, tyle potem musisz zdjąć", tak aby
struktura stosu nie została zakłócona. W praktyce ma to szczególne znaczenie, bowiem stos
wykorzystywany jest nie tylko poprzez świadome działanie użytkownika lecz także
przechowywane są na nim ważne dla działania całego mikrokontrolera adresy powrotów z
podprocedur oraz procedur obsługi przerwań, czyli innymi słowy mówiąc, aktualne
zawartości 16-bitowego licznika rozkazów PC.
Ponieważ stos składa się z 8-bitowych komórek pamięci, a licznik rozkazów jest 16bitowy to procesor na stos odkłada najpierw młodszy bajt rejestru PC, a następnie starszy
bajt, wskaźnik stosu SP zostaje więc zwiększony automatyczne o 2. Tak więc w prosty
sposób można przechowywać inne rejestry podwójne np. wskaźnik adresu zewnętrznej
pamięci - DPTR, składający się z dwóch 8-bitowych rejestrów DPH (83h) oraz DPL (82h).
W przypadku rejestru DPTR jak i innych SFR przechowywanie na stosie odbywa
się ,,na żądanie" użytkownika - w potrzebnym dla niego momencie.
Po włączeniu zasilania procesora (lub jego zresetowaniu) wskaźnik stosu SP
przyjmuje domyślnie wartość 07h - czyli po prostu 7, wskazując tym samym że
wierzchołek stosu - adres umieszczenia następnej danej - po odłożeniu jej na stos położony
będzie w wewnętrznej pamięci danych pod adresem 08h (07h + 1).

Jeżeli więc odłożymy jakiś bajt na stos, najpierw licznik SP zostanie automatycznie
zwiększony o 1 (08h), a następnie do komórki pamięci o tym adresie 08h, zostanie wpisany
ten bajt. Przy zdjęciu ze stosu kolejność będzie odwrotna, najpierw zdjęty zostanie nasz
bajt, a następnie zmniejszony zostanie wskaźnik SP o1.
Wskaźnik stosu SP tak jak każdy rejestr SFR może być dowolnie modyfikowany
prze programistę poprzez zapisanie w nim dowolnej 8-bitowej wartości (0...255).
W praktyce jednak sytuacja taka występuje tylko wtedy, jeżeli chcemy zmienić
położenie stosu (czyli go przesunąć) na początku wykonywania programu. Operacja ta ma
sens jeżeli stos w danej chwili jest ,,pusty", w przeciwnym razie przy lekkomyślnej
modyfikacji wskaźnika SP wszystkie dane odłożone wcześniej na stos staną się niedostępne
(przynajmniej z punktu widzenia działania samego stosu).
Umiejętne i świadome korzystanie ze stosu przynosi często efekty w postaci
znacznego przyśpieszenia działania programu oraz zmniejszenia jego rozmiarów.

Jednostka arytmetyczno-logiczna
Pod tym pojęciem kryje się jeden z elementów architektury 89C2051
odpowiedzialny za wykonywanie operacji arytmetyczno-logicznych. Blok ten nazywany w
skrócie jako ALU, potrafi wykonywać operacje na liczbach (składnikach) 8-bitowych.
Do wprowadzenia składników działania służą zarówno niektóre rejestry specjalne z
grupy SFR jak i dowolna komórka wewnętrznej pamięci danych. Dla różnych działań
występują jednak pewne ograniczenia w swobodzie umiejscawiania składników.
Jednym z najważniejszych rejestrów z grupy SFR jest akumulator oznaczany dużą
literą A (ang. ,,accumulator"). Akumulator umieszczony jest pod adresem 0Eh (224
dziesiętnie). Rejestr ten służy jednostce ALU za miejsce pobrania argumentu oraz
umieszczenia wyniku większości operacji arytmetyczno logicznych.
Rejestr ten może być adresowany bitowo, dzięki czemu możliwe jest testowanie
dowolnych jego bitów bez potrzeby wykonywania dodatkowych operacji logicznych.
Dodatkowo rejestr A poza funkcjami związanymi z jednostką ALU służy do pobierania i
umieszczania bajtów w zewnętrznej pamięci danych.

Przy przesyłaniu tego rejestru na stos (umieszczenie lub pobranie ze stosu)
wykorzystuje się adresowanie bezpośrednie tego rejestru. Wtedy opisujemy go symbolem
ACC.
Drugim po akumulatorze ważnym rejestrem współpracującym z ALU jest, także 8bitowy, rejestr B. Służy on do umieszczenia jednego ze składników mnożenia lub dzielenia,
a po wykonaniu jednej z tych operacji w rejestrze tym umieszczany jest:
o

w przypadku mnożenia starszy bajt 16-bitowego wyniku mnożenia dwóch liczb 8bitowych,

o

w przypadku dzielenia: reszta z dzielenia dwóch liczb 8-bitowych.
Oczywiście zarówno rejestr B jak i akumulator A mogą być wykorzystywane

dowolnie jako rejestry uniwersalne.
Trzecim ważnym rejestrem związanym z ALU jest ,,słowo stanu programu"
nazywane w skrócie jako PSW (od ang. ,,program status word").
7

6

5

4

3

2

1

0

C

AC

FQ

RST

RSQ

OV

-

P

Zawartość rejestru stanu PSW
W skład tego rejestru wchodzi 8 bitów nazywanych znacznikami z których cztery
informują o przebiegu wykonywania operacji arytmetyczno-logicznych. I tak:
o

PSW.0 (bit 0) - oznaczany jako P, to znacznik parzystości, ustawiany automatycznie w
każdym cyklu maszynowym wskazuje na to czy liczba jedynek na poszczególnych
pozycjach bitowych w akumulatorze A jest parzysta (P=1), czy nieparzysta (P=0).

o

PSW.2 (bit 2) - oznaczany jako OV, to znacznik przepełnienia (nadmiaru), ustawiany
w wyniku wykonania dodawania lub odejmowania, a przy operacji dzielenia ustawienie
go wskazuje na dzielenie przez zero.

o

PSW.6 (bit 6) - oznaczany jako AC, to znacznik przeniesienia pomocniczego, do
którego wpisywane jest przeniesienie lub pożyczka z bitu 3, wykorzystywany jest przy
korekcji dziesiętnej liczb.

o

PSW.7 (bit 7) - znacznik przeniesienia oznaczany jako C, do którego następuje
przeniesienie z najbardziej znaczącego bitu w wyniku wykonania operacji logicznych

przesunięć liczb 8-bitowych lub w wypadku przekroczenia wyniku poza zakres liczb
zapisanych w naturalnym kodzie dwójkowym ( & gt; 255).
Pozostałe znaczniki nie mają związku z ALU.
Operacje jakie można wykonywać na liczbach 8-bitowych, to:
a) operacje arytmetyczne:
o

dodawanie argumentów,

o

dodawanie z przeniesieniem,

o

odejmowanie z pożyczką.
W tych trzech przypadkach pierwszy z argumentów operacji (składnik lub odjemna)

umieszczana jest w akumulatorze, drugi składnik lub odjemnik umieszczony jest w
wewnętrznej pamięci danych, lub jest argumentem bezpośrednim rozkazu. Wynik działania
umieszczany jest w akumulatorze. Dodatkowo w słowie PSW ustawiane są odpowiednio
znaczniki: przeniesienia C i nadmiaru OV, co jest sygnałem przekroczenia zakresu liczb 8bitowych odpowiednio bez lub ze znakiem.
Pozostałe operacje arytmetyczne to:
o

mnożenie dwóch 8-bitowych liczb bez znaku, gdzie jeden składnik wpisywany jest do
akumulatora drugi do rejestru B, 16-bitowy wynik umieszczany jest w rejestrach B i A
- odpowiednio starszy bajt w B, młodszy w A,

o

dzielenie dwóch liczb 8-bitowych, gdzie dzielna umieszczana jest w akumulatorze A, a
dzielnik w B, 8-bitowy wynik dzielenia znajduje się po tej operacji w A, natomiast B
przechowuje resztę z dzielenia,

o

inkrementacja (zwiększanie o 1) lub dekrementacja (zmniejszanie o 1) akumulatora lub
dowolnej komórki w wewnętrznej pamięci danych,

o

korekcja dziesiętna wyniku zapisanego w akumulatorze.

b) operacje logiczne:
o

logiczna suma (OR),

o

iloczyn logiczny (AND),

o

różnica symetryczna (EXOR),

o

negacja (NOT) zawartość akumulatora A,

o

przesuwanie cykliczne akumulatora w lewo lub prawo, z lub bez przeniesienia
(znacznika C - & gt; PSW.7).

Zegar systemowy
Do pracy, czyli do ,,poruszenia" całego procesora potrzebny jest zewnętrzny obwód
oscylatora. W praktyce taki obwód realizuje się dołączając zewnętrzny rezonator kwarcowy
o częstotliwości z zakresu 0...24MHz.
Wraz ze wzrostem częstotliwości pracy układu wzrasta wydzielana w nim moc,
czyli wzrasta pobierany przez procesor prąd ze źródła zasilania.
Częstotliwość (FXTAL) uzyskiwana z rezonatora kwarcowego jest we wnętrzu
procesora kilkakrotnie dzielona. I tak w praktyce spotykamy się z następującymi pojęciami:
o

dwufazowy sygnał taktujący procesor (FS) - sygnał powstały z podzielenia przez 2
częstotliwości oscylatora (np. przy kwarcu = 12MHz, FS = 6MHz). Sygnał ten używany
jest bezpośrednio do taktowania układów wewnętrznych procesora i nie jest dostępny
na żadnym z zewnętrznych jego wyprowadzeń,

o

sześć cykli sygnału FS składa się na tzw. cykl maszynowy procesora, czyli okres
wykonywania elementarnej czynności przez procesor. Z prostych obliczeń wynika, że
cykl maszynowy zajmuje: FS ? 6 = 2 ? FXTAL ? 6 = 12 cykli oscylatora, czyli dla np.
FXTAL = 12MHz będzie to 1MHz.
Cykl maszynowy jest bardzo ważnym pojęciem, z jego częstotliwością (FXTAL/12)

zachodzą podstawowe czynności procesora takie jak:
o

pobieranie kodu rozkazów (czy to z wewnętrznej pamięci programu, czy z
zewnętrznej),

o

wykonywanie instrukcji programu,

o

pobieranie danych z zewnętrznej pamięci (jak i z wewnętrznej),

o

zwiększanie wartości wbudowanych liczników: T0 i T1,

o

próbkowanie wejść zewnętrznych przerwań: INT0 i INT1.
Z częstotliwością tą taktowany jest także wbudowany port szeregowy w specjalnym

trybie ustawionym przez użytkownika programowo.
Cykl maszynowy dzieli się także na fazy (po 6 na każdy cykl).

Układy czasowo-licznikowe
Pod pojęciem tym kryją się dwa 16-bitowe liczniki T0 i T1. Najogólniej mówiąc
każdy z tych liczników a właściwie układów czasowo-licznikowych jest tak uniwersalnym
blokiem że z wykorzystaniem jego można dokonać następujące dwie podstawowe operacje:
o

za pomocą T0 można zliczać impulsy z zewnętrznego wejścia licznikowego,

o

można zliczać wewnętrzne impulsy pochodzące z układu taktującego procesor.

W każdym przypadku będzie to sygnał o częstotliwości równej FXTAL/12, jeżeli więc
dopięty jest do mikrokontrolera kwarc o częstotliwości 6MHz to częstotliwość sygnału
taktującego licznik T0 lub T1 będzie równa 6MHz/12=500kHz. W tym trybie zwanym
czasomierzem, licznik wykorzystuje się do odmierzania pewnych określonych programowo
przez użytkownika odcinków czasu (opóźnień) i generowania przerwań po przepełnieniu
któregoś z liczników.
W przypadku wykorzystania układu licznikowego w obu przypadkach należy
wiedzieć że:
o

maksymalna liczba zliczonych impulsów jest określona pojemnością 16-bitowego
licznika, czyli 2 do potęgi 16 = 65536 (licznik zlicza od 0 do 65535 poczym po
nadejściu kolejnego impulsu jest zerowany oraz z zależności od potrzeb jest
generowane odpowiednie przerwanie),

o

licznik można w dowolnym momencie uruchomić (zezwolić na zliczanie) lub
zatrzymać wydając w programie odpowiednią komendę,

o

do licznika można w każdej wpisać dowolną wartość (16-bitową liczbę), co spowoduje
że licznik będzie zliczał impulsy od tej wartości aż do przepełnienia; wpisu takiego
najlepiej jest dokonywać w czasie gdy licznik jest zatrzymany,

o

dodatkowo licznik można ,,bramkować" czyli uzależnić jego pracę lub zatrzymanie w
zależności od stanu panującego na wejściach: INT0 dla licznika T0 oraz INT1 dla
licznika T1,

o

oprócz tego licznik T1 może ,,taktować" wbudowany port szeregowy w specjalnym
trybie.

W przypadku używania liczników do zliczania impulsów zewnętrznych należy
wiedzieć, że maksymalna częstotliwość (FMAX) zliczanych impulsów jest ściśle zależna od
częstotliwości oscylatora kwarcowego FXTAL i określona jest zależnością:
FMAX =

FXTAL
24

Dlatego w przypadku zastosowania kwarcu o częstotliwości 12MHz maksymalna
częstotliwość impulsów na wejściu licznika może wynieść 500kHz, dodatkowo przy
założeniu, że przebieg ma wypełnienie 1:2. Ograniczenie wynika z faktu, że liczniki T0 i
T1 zliczają na zasadzie ,,próbkowania" wejścia impulsów w celu stwierdzenia czy jest
logiczne 0 a następnie 1. Operacja ta odbywa się synchronicznie z cyklem maszynowym.
W każdym cyklu maszynowym procesor próbkuje wejścia liczników, toteż stwierdzenie, że
na jednym z wejść sygnał zmienił wartość z 0 na 1 lub odwrotnie zajmuje 2 cykle
maszynowe.
Fizycznie 16-bitowe liczniki T0 i T1 są zbudowane z dwóch 8-bitowych ,,połówek",
do których programista ma dostęp na poziomie programu. W czasie zliczania impulsów
przeniesienie z młodszego bajtu licznika nazywanego jako TL powoduje automatyczną
inkrementację bajtu starszego TH, przy jednoczesnym wyzerowaniu bajtu TL. Taka
sytuacja przedstawia jeden z kilku trybów w którym dwie połówki stanowią całość - 16bitowy licznik. W mnemonice (nazewnictwie) te dwie połówki liczników mają swoje
oznaczenia, i tak: dla licznika T0 są to TH0 i TL0 (starsza i młodsza część), dla licznika T1
- TH1 i TL1.
W praktyce użytkownik ma możliwość zaprogramowania liczników w kilku innych
trybach pracy, nie mniej użytecznych. W sumie jest ich 4, nazywane potocznie: trybem 0,
1, 2 i 3.
Tryb 0
W tym trybie licznik pracuje w konfiguracji 13-bitowej. Starszy bajt TH0 zawiera 8
bardziej znaczących bitów licznika (bity 7...0 TH0), natomiast 5 pozostałych bitów to
najstarsze bity z TL0 (bity 7...3). Trzy najmłodsze bity bajtu TL0 są nieistotne i
ignorowane przez procesor.

Do licznika (do bajtów TH0 i TL0) można wpisać dowolną wartość pamiętając, że 3
najmłodsze bity słowa TL0 będą ignorowane. Licznik po uruchomieniu będzie zliczał od
wartości wpisanej na początku (może to także być wartość 0) do wartości maksymalnej
czyli 8191 po czym się wyzeruje, dodatkowo zgłaszając jeżeli potrzeba przerwanie
informujące program o tym fakcie.
Tryb 1
Tryb ten jest bardzo podobny do trybu 0, z tym że do zliczania wykorzystywane są
wszystkie 16-btów licznika. Stąd nasuwa się wniosek że maksymalną pojemność licznika
w tym trybie wynosi 65535, po czym następuje przepełnienie czyli wyzerowanie z
ustawieniem znacznika zgłoszenia przerwania (jeżeli jest taka potrzeba).
Tryb ten najczęściej wykorzystuje się do generowania przerwań mających na celu
odmierzanie czasu np. przy zegarze czasu rzeczywistego.
Tryb 2
W trybie tym pracuje tylko młodsza połówka 16-bitowego licznika a więc TL0
(TL1 dla licznika T1). Ośmiobitowy licznik TL0 zlicza w górę aż do wartości maksymalnej
czyli 255, po czym automatycznie zostaje przepisana do niego wartość początkowa ze
starszej połówki TH0. Tak więc raz wpisując do TH0 jakąś wartość, nie musimy się
martwić aby zrobić to programowo powtórnie przy przepełnieniu pracującego licznika -
TL0.
Tryb ten ma wiele4 zastosowań, szczególnie przydaje się tam gdzie potrzebne jest
generowanie przerwań w równych odstępach czasu, np. przy generacji sygnału
prostokątnego o zadanej częstotliwości i wypełnieniu.
Tryb ten w liczniku T1 wykorzystuje się do taktowania portu szeregowego
procesora, a właściwie do określenia szybkości transmisji danych przez ten port. Wtedy
jednak licznik nie może spełniać innych funkcji, np. generować przerwań przy
przepełnieniu.

Tryb 3
Tryb ten dotyczy obu liczników T0 i T1 procesora na raz. Otóż w trybie tym licznik
T1 jest zatrzymany i nie pracuje. Dwa bajty licznika T0: TH0 i TL0 pracują jak dwa
niezależne 8-bitowe liczniki, przy czym istnieją pewne ograniczenia co do ich funkcji, a
mianowicie:
o

TL0 może liczyć impulsy z wejścia T0 lub pracować jako czasomierz zliczając impulsy
wewnętrzne (FXTAL/12),

o

TH0 może pracować tylko jako czasomierz, czyli zliczać impulsy wewnętrzne.
Tryb ten został zaimplementowany przez twórców procesora po to, aby w

wypadkach kiedy licznik T1 używany jest do określania szybkości transmisji poprzez port
szeregowy, a programiście niezbędne są dwa dodatkowe liczniki, których role spełniają
wtedy wspomniane TL0 i TH0.

Port szeregowy
Mikrokontroler 89C2051 posiada sprzętowy port szeregowy (w skrócie UART),
dzięki któremu możliwe jest wysyłanie i odbieranie informacji w postaci szeregowej, czyli
,,bit po bicie". Procesor posiada dwie dedykowane końcówki które wchodzą w skład portu
P3 procesora i są to:
RXD - (P3.0) wejście szeregowe (,,Receive data")
TXD - (P3.1) wyjście szeregowe (,,Transmit data")
Końcówki te mogą być wykorzystywane jako uniwersalne wejścia-wyjścia, dzięki
instrukcjom zapisu do portu P3 lub indywidualnym sterowaniem każdej końcówki portu.
Jednak przy wykorzystaniu portu szeregowego, sterowanie końcówkami odbywa się
automatycznie (za pomocą CPU), według ustawionych wcześniej przez programistę
parametrów przesyłowych. Port szeregowy wysyła i odbiera dane w postaci bajtów (8bitowych słów danych). Konwersja danej wysłanej lub odebranej przez procesor z postaci
bajtu do postaci szeregowej lub odwrotnie, odbywa się automatycznie. Dzięki temu
wystarczy wskazać tylko daną którą chcemy wysłać lub czekać na odbiór jej z
zewnętrznego urządzenia, także wyposażonego w port szeregowy.

Miejscem z którego wysyła się wspomniane dane - bajty, lub do którego one
trafiają po transmisji z zewnątrz jest specjalny rejestr, znajdujący się pod adresem 99h w
pamięci wewnętrznej danych procesora w obszarze rejestrów specjalnych SFR. Rejestr ma
nazwę SBUF a zapisać go można tak samo jak każdy inny rejestr.
W przypadku, kiedy wcześniej ustawiliśmy parametry transmisji i uruchomiliśmy
port szeregowy, zapis spowoduje automatyczne wytransmitowanie bajtu który wcześniej
znajdował się pod adresem wskazywanym przez rejestr indeksowy R1.
W przypadku odbioru danej, po zakończeniu transmisji odebrany bajt
informacji będzie automatycznie umieszczony w rejestrze SBUF, a fakt zajścia takiego
zdarzenia zostanie zasygnalizowany w programie automatycznie. Dzięki temu będziemy
wiedzieć, że w rejestrze SBUF czeka na odczytanie gotowa odebrana dana, z którą można
zrobić na co ma się ochotę.
Transmisja synchroniczna
W tym przypadku dane (informacje) przesyłane są od nadajnika do odbiornika za
pomocą dwóch przewodów (nie licząc masy). Jednym przesyłane są dane, a drugim
generowany jest sygnał zegarowy, w takt którego odbiornik może odebrać informację
i stwierdzić, czy nadeszła 1-ka czy logiczne 0. Można więc powiedzieć, że dane są
przesyłane synchronicznie z przebiegiem zegarowym transmitowanym równolegle
z danymi.
Transmisja asynchroniczna
W przypadku tego rodzaju transmisji nie ma oddzielnej linii zegarowej, a dane są
przesyłane w takt wewnętrznego sygnału zegarowego, generowanego oddzielnie
w nadajniku

i

odbiorniku.

Warunkiem

prawidłowego

przesyłania

danych

w asynchronicznym sposobie transmisji jest to, aby nadajnik i odbiornik miały ustawioną tą
samą częstotliwość wspomnianych sygnałów zegarowych (nazywanych też ,,taktującymi").
Takie ustalenie prędkości transmisji odbywa się na różne sposoby, z reguły jest to ,,ręczne"
ustalenie przez operatora.

UART w mikrokontrolerze
Oprócz rejestru SBUF istnieje dodatkowy rejestr sterujący wszystkimi funkcjami
portu, a więc trybem jego pracy, sygnalizowaniem stanu transmisji, czy wreszcie
uaktywnieniem odbiornika portu szeregowego. Znajduje się on pod adresem 98h
w obszarze wewnętrznej pamięci danych procesora i jest jednym z rejestrów specjalnych
SFR.
Adr. bitów

9Fh

9Eh

9Dh

9Ch

9Bh

9Ah

99h

98h

98h

SM0

SM1

SM2

REN

TB8

RB8

TI

RI

SCON

Rejestr sterujący portem szeregowym
SCON.0 (RI) - (ang. ,,Receive Interrupt") znacznik odebrania przez port szeregowy bajtu,
jest jednocześnie znacznikiem zgłoszenia przerwania (przy uaktywnionym systemie
przerwań). W przypadku kiedy układ szeregowy mikrokontrolera jest ustawiony na odbiór,
po odebraniu poprawnego znaku z urządzenia zewnętrznego, znacznik ten zostaje
automatycznie ustawiony. Zerowanie tego znacznika odbywa się wyłącznie programowo.
SCON.1 (TI) - (ang. ,,Transmit Interrupt") znacznik wysłania przez port szeregowy bajtu,
jest jednocześnie znacznikiem zgłoszenia przerwania jeżeli uaktywniono wcześniej układ
przerwań. W przypadku kiedy do rejestru SBUF zostanie zapisany znak (bajt) po
wytransmitowaniu go przez procesor, bit ten zostaje automatycznie ustawiony (TI=1), co
informuje o zakończeniu nadawania znaku przez UART. Podobnie jak w przypadku
znacznika RI, znacznik ten jest ustawiany automatycznie a musi być zerowany
programowo.
SCON.2 (RB8) - (ang. ,,Receive Bit no.8") port szeregowy mikrokontrolera ma możliwość
odbioru i transmisji znaków 9-bitowych - istnieje specjalny tryb pracy UART. W takim
trybie w przypadku odbioru znaku z urządzenia zewnętrznego, bit RB8 zawiera właśnie
wspomniany 9-ty bit odebranego znaku. Oczywiście 8 pierwszych bitów znaku znajduje się
w rejestrze SBUF.
SCON.3 (TB8) - (ang. ,,Transmit Bit no. 8") 9-ty bit nadawanego znaku w trybie
transmisji z 9 bitami danych. Sytuacja analogiczna do poprzedniej, lecz w tym przypadku
aby wysłać 9-bitowy znak poprzez port szeregowy należy najpierw wpisać 9-ty bajt

nadawanego znaku do bitu TB8 a potem załadować rejestr SBUF ośmioma młodszymi
bitami (bajtem) nadawanego znaku.
SCON.4 (REN) - (,,Receive Enable") bit uaktywnienia odbiornika transmisji szeregowej.
W celu odbioru znaku (oczekiwania na nadejście bajtu z portu szeregowego)należy
najpierw wyzerować bit REN, aby odblokować sprzętowy odbiornika znaku zawarty
w mikrokontrolerze. W przypadku nadawania znaku bit ten powinien być wyzerowany.
SCON.5 (SM2) - znacznik maskowania odbioru transmisji. Bit ten może być zmieniany
programowo. Ustawienie go (SM2=1) powoduje że odbiornik ignoruje te odbierane znaki,
których (w trybie 9-bitowym) 9-ty bit (RB8) jest równy zero (RB=0). W efekcie w takim
przypadku nie jest ustawiany znacznik odebrania znaku (RI). Dodatkowo w trybie
8-bitowym (tryb=1) sytuacja jest identyczna kiedy po odebraniu znaku nie został wykryty
bit Stop.
SCON.7 (SM0) oraz SCON.6 (SM1) - bity ustalające jeden z czterech z czterech trybów
pracy portu szeregowego. Oto one:
SM0 SM1 = 00 - tryb 0: Transmisja szeregowa synchroniczna, znaki 8-bitowe, taktowane
sygnałem zegarowym o częstotliwości FXTAL/12,
SM0 SM1 = 01 - tryb 1: Transmisja szeregowa asynchroniczna, znaki 8-bitowe, szybkość
transmisji może być określana programowo,
SM0 SM1 = 10 - tryb 2: Transmisja szeregowa asynchroniczna, znaki 9-bitowe,szybkość
określona jako 1/32 lub 1/64 częstotliwości zegara procesora,
SM0 SM1 = 11 - tryb 3: Transmisja szeregowa asynchroniczna, znaki 9-bitowe, szybkość
transmisji może być określana programowo.
Tryb 0
W tym synchronicznym trybie przesyłania informacji port szeregowy pracuje
nadając i odbierając znaki 8-bitowe. Zawsze pierwszym nadawanym lub odbieranym bitem
jest najmniej znaczący (D0).
Znaki przesyłane są po dwukierunkowej linii P3.0 (RXD). Odbierane są i nadawane
za pośrednictwem rejestru SBUF w takt sygnału zegarowego, który generowany jest przez
kontroler na linii P3.1 (TXD).

W tym trybie częstotliwość sygnału zegarowego jest stała i jest równa 1/12
częstotliwości sygnału taktującego procesor. W przypadku użycia obwodu oscylatora
procesora z rezonatorem kwarcowym 12MHz, znaki w tym trybie będą przesyłane
z szybkością 1 000 000 bitów/sek. (1Mb/s).
Przy nadawaniu znaku obowiązuje zasada, że zapis wysłanego kolejnego bitu znaku
w urządzeniu odbiorczym (zewnętrznym np. rejestrze przesuwnym) powinien nastąpić przy
narastającym sygnale zegarowym wytwarzanym na linii TXD.
W przypadku odbioru (REN=1) narastające zbocze sygnału zegarowego powinno
powodować przesunięcie zawartości zewnętrznego rejestru przesuwnego, z którego
odbierane są dane, czyli odczyt odbywa się przy opadającym sygnale przesyłanym linią
TXD procesora.
Po odebraniu znaku następuje automatyczne ustawienie znacznika RI, a przy
nadawaniu - znacznika TI. Fakt że znaczniki te nie są zerowane automatycznie pozwala
programiście na testowanie stanu ich, a co za tym idzie monitorowanie faktu odbioru czy
nadania znaku bez potrzeby uruchamiania układu przerwań.
Tryby 1, 2 i 3
Ponieważ w trybie asynchronicznym nie istnieje linia przesyłająca sygnał taktujący
poszczególne nadawane i odbierane bity, obie strony nadawcza i odbiorcza muszą w jakiś
sposób ,,wiedzieć" o tym że np. w danej chwili nadajnik rozpoczął nadawanie znaku.
Wtedy odbiornik wykrywając takie zajście będzie, znając częstotliwość nadawania znaku
przez nadajnik (znając prędkość transmisji), wiedział w jaki sposób odbierać nadawany
z zewnątrz znak.
Ustalono, że podczas ,,ciszy na łączach", linie portów (RXD - odbioru i
TXD - nadawania) są w stanie wysokim. Sygnałem rozpoczęcia nadawania znaku, a z
drugiej strony sygnałem konieczności jego odbioru jest pojawienie się tzw. ,,bitu startu",
czyli niskiego poziomu logicznego na linii (TXD w przypadku nadawania) lub (RXD -
w przypadku odbioru).
Bit startu trwa dokładnie tyle ile powinny trwać, (w zależności od szybkości
transmisji), pozostałe bity informacji.

Po bicie startu (zawsze równy zero), następują kolejno bity danych. I tak pierwszy
transmitowany jest najmłodszy bit (D0) bajtu wpisanego do rejestru SBUF, potem starszy
(D1) i tak dalej aż do bitu D7, a w przypadku transmisji 9-bitowej dodatkowo
transmitowany jest bit SCON.3 (TB8), po czym następuje bit stopu, który zawsze jest
równy 1.
Pojawienie się bitu stopu kończy nadanie znaku, a po drugiej stronie jego odbiór.
Mechanizm transmisji znaku w trybach 1, 2 i 3 jest taki sam, różna jest tylko liczba
bitów danych oraz szybkość transmisji.
W trybie 2 pracy, port szeregowy taktowany jest sygnałem zegarowym o
częstotliwości FXTAL/32 lub FXTAL/64. O tym, która z częstotliwości będzie taktować port,
decyduje stan bitu 7 (SMOD) w rejestrze SFR o nazwie PCON (adres: 87h). Ustawienie
tego bitu powoduje podwojenie szybkości transmisji (FXTAL/32) wyzerowanie - ustawienie
taktowania na FXTAL/64.
W trybach 1 i 3 szybkość transmisji może być określana programowo. W tym
przypadku układ transmisyjny taktowany jest za pomocą sygnału przepełnienia licznika T1
układu czasowo-licznikowego.
Szybkość transmisji
W trybie 0 szybkość przesyłania danych jest niezmienna i wynosi FXTAL/12.
W trybie 2 prędkość transmisji wynosi: FXTAL/32 przy SMOD=1, lub FXTAL/64 przy
SMOD=0.
W trybach 1 i 3 sprawa ma się nieco inaczej. W tym przypadku prędkość transmisji
określa wzór:
n=

FXTAL
(256 - TH 1) o 12 o dz

gdzie: dz=32 w przypadku gdy SMOD=0 zaś dz=16 gdy SMOD=1, zaś TH1 to wartość
początkowa 8-bitowego licznika TH1 ( starszy bajt T1) pracującego w trybie taktowania
portu szeregowego.

Przerwania
W mikrokontrolera istnieje kilka źródeł przerwań. ,,Źródeł", czyli dosłownie
mówiąc podukładów mikroprocesora, które mogą generować przerwania.
Układ przerwań procesora może przyjmować zgłoszenia następujących przerwań:
o

Zewnętrzne: z wejść /INT0 i /INT1 (2 przerwania),

o

Z portu szeregowego (jedno przerwanie),

o

Z układu licznikowego: przepełnienie licznika T0, lub T1 (2 przerwania).
Wszystkie przerwania mogą być blokowane lub uaktywniane przez ustawienie

odpowiednich bitów w rejestrze IE. Każde ze źródeł przerwań może mieć wybrany jeden z
dwóch poziomów priorytetów prze odpowiednie zaprogramowanie rejestru IP. W ramach
jednego

poziomu

obowiązują

następujące

priorytety

przerwań

od

najbardziej

uprzywilejowanego: zewnętrzne od /INT0, od licznika T0, zewnętrzne od /INT1, od
licznika T1, od portu szeregowego UART.

Specjalne tryby pracy
W obszarze rejestrów SFR procesora znajduje się jeszcze jeden ciekawy rejestr
specjalnego przeznaczenia. Jego funkcją jest kontrola specjalnych trybów pracy procesora,
a mianowicie:
o

Trybu tzw. ,,jałowego",

o

Trybu tzw. ,,uśpienia".
Z grubsza rzecz ujmując tryby te różnią się od siebie stopniem poboru mocy przez

procesor, oraz funkcji, jakie pozostają aktywne w tych trybach pracy w odróżnieniu od
normalnego trybu pracy procesora.
Mowa jest tu o rejestrze PCON. Poniżej przedstawione jest znaczenie
poszczególnych bitów tego rejestru. Warto przy tym zauważyć, że rejestr nie może być
adresowany bitowo, to też nie da się sterować jego poszczególnymi bitami poprzez
instrukcje.

Nazwa:
PCON

adres
SMOD

-

-

-

GF1

GF0

PD

IDL

87h

Rejestr sterujący zasilania
Rejestr PCON jest umieszczony pod adresem 87h w obszarze SFR procesora.
Zawiera 5 istotnych dla użytkownika bitów.
SMOD (bit.7) - bit podwojenia szybkości transmisji przez port szeregowy w trybach 1, 2
lub 3 pracy. Ustawienie tego bitu (SMOD=1) powoduje dwukrotne zwiększenie
częstotliwości taktowania portu szeregowego poprzez licznik T1, kiedy ten pracuje w trybie
taktowania tego portu. Jeżeli nie chcemy pracować w trybie podwojonej prędkości, bit ten
powinien być wyzerowany (PCON=0).
GF1 (bit.3) - bit programowy do dowolnego wykorzystania przez programistę.
GF0 (bit.2) - bit programowy do dowolnego wykorzystania przez programistę.
PD (bit.1) - bit włączający tryb obniżonego poboru mocy - ,,uśpienia". Ustawienie tego
bitu powoduje wprowadzenie procesora w tryb uśpienia, kiedy to pobór prądu spada o
około 500 razy, a napięcie zasilania VCC może być obniżone do 2.0V.
IDL (bit.0) - bit włączający tryb ,,jałowy" procesora.
Tryb jałowy
Instrukcja, która ustawia bit PCON.0 powoduje wprowadzenie procesora w ten tryb.
Jest ona ostatnią wykonywaną przez procesor instrukcją. Wewnętrzny sygnał zegarowy
zostaje odłączony od jednostki centralnej (CPU), ale układ przerwań, port szeregowy
i licznikowy pracują dalej, jeżeli wcześniej były odpowiednio skonfigurowane i ustawione.
Stan całego procesora, a więc stan:
o

Rejestrów specjalnych SFR,

o

Pamięci wewnętrznej RAM użytkownika,

o

Pinów portów P1 i P3.

pozostaje bez zmian i jest taki sam jak był tuż przed wejściem procesora w tryb jałowy.

Istnieją dwa sposoby na wyjście z tego stanu:
1. Nadejście dowolnego przerwania - oczywiście jeżeli było ono wcześniej uaktywnione
w rejestrze IE. Pojawienie się przerwania zeruje automatycznie (bez udziału programu
użytkownika) flagę PCON.0 i procesor powraca do normalnej pracy, z tym, że następną
instrukcją po wyjściu ze stanu jałowego pod wpływem przerwania będzie pierwsza
znajdująca się w procedurze obsługi danego przerwania do instrukcji RETI, kiedy to
procesor automatycznie powraca do instrukcji następnej po tej, która wprowadziła
procesor w stan jałowy czyli tej, która ustawiła bit IDL w rejestrze PCON.
2. Drugim sposobem na wyjście z tego stanu jest zerowanie procesora. Ze względu na
fakt, że podczas trybu ,,jałowego" procesora pracuje nadal zegar systemowy, do
prawidłowego zresetowania potrzebny jest impuls zerujący o długości co najmniej 24
okresów oscylatora.
Tryb uśpienia - obniżonego poboru mocy
W tym trybie cały mikrokontroler pobiera znacznie mniej energii, oraz dodatkowo
napięcie zasilające układu może zostać zmniejszone od standardowych 5V do 2V.
Instrukcja ustawiająca bit PD (PCON) jest ostatnią wykonywaną przez procesor. W trybie
tym oscylator procesora zostaje wyłączony. Zostają odłączone wszystkie układy
funkcjonalne procesora, takie jak układy licznikowe, port szeregowy, układ przerwań.
Pozostaje jedynie niezmieniona zawartość wewnętrznej pamięci RAM, w tym pamięci
użytkownika oraz rejestrów specjalnych SFR. Bity portów pozostają zgodne ze stanami
odpowiadających im bitów w rejestrach P1 i P3 w obszarze SFR. W tym trybie pracy
procesora, a raczej nie trybie pracy, co uśpienia, procesor pobiera około 500 razy mniej
prądu niż w stanie normalnej pracy.
Jedyną metodą na opuszczenie trybu uśpienia i powrót do normalnej pracy jest
wyzerowanie mikroprocesora poprzez podanie impulsu resetującego na wejście RST
o czasie trwania ok. 10ms.


Pobierz plik - link do postu