Mikrofon z kompresorem dynamiki w załączniku. Co do odblokowania może być problem, jeżeli jest to radio z Niemiec może nie mieć transformatora modulującego wrzuć zdjęcie płyty zobaczymy
Projekty AVT
SSM−2165
Inteligentny
przedwzmacniacz
W numerze 9/98 EdW ogłosiliśmy konkurs.
Zadaniem Czytelników było zaproponowa−
nie schematu blokowego ich zdaniem
idealnego przedwzmacniacza mikrofono−
wego. Rozwiązanie konkursu zamieszcza−
my na końcu tego artykułu. Nieprzypadko−
wo nagrodami są katalogi firmy Analog De−
vices. Właśnie ta firma niedawno wypuści−
ła na rynek rodzinę układów scalonych,
będących znakomitymi przedwzmacniacza−
mi, zbudowanymi z wykorzystaniem blo−
ków modyfikacji dynamiki: limitera, kom−
presora i bramki szumu.
Układy te przeznaczone są na przykład
do dźwiękowych kart komputerowych,
gdzie odpowiednio obrabiają sygnał uzyski−
wany z mikrofonu, by przed przetworze−
niem na postać cyfrową bez zbędnych
zniekształceń uzyskać jak największą dyna−
mikę i duży odstęp od poziomu szumów.
Dzięki obecności ogranicznika nie dopu−
szczającego do przesterowania, układy te
znakomicie nadają się nie tylko do roli
przedwzmacniaczy mikrofonowych, ale
także znakomicie sprawdzą się wszędzie
Rys. 1 Charakterystyki wzmacniaczy
tam, gdzie sygnał dźwiękowy jest zapisy−
wany bądź przesyłany.
Opisany dalej układ doskonale współ−
pracuje z mikrofonem elektretowym, ale
bez przeróbek może też współpracować z
innymi źródłami sygnału. Może więc pełnić
funkcję uniwersalnego niskoszumnego
przedwzmacniacza mikrofonowego z auto−
matyką. W tej roli znajdzie zastosowanie
we wszelkich systemach nagłośnienia, w
układach telekomunikacyjnych i radioko−
munikacyjnych, telekonferencyjnych, w dy−
skotekach, systemach rozgłaszania (np.
dworce PKP i PKS), itp. Będzie też znako−
mitą pomocą przy wszelkich nagraniach,
pełniąc rolę skutecznego ogranicznika, nie
dopuszczającego do przesterowania toru
zapisu. Szczególne właściwości układu u−
możliwiają wykorzystanie go jako gitarowe−
go efektu wybrzmiewania (sustain) o bar−
dzo dobrej jakości.
W niniejszym artykule zaprezentowano
dwie produkowane obecnie wersje układu
scalonego SSM2165. Układ ten umie−
szczony jest w 8−nóżkowej obudowie i jego
schemat aplikacyjny uproszczony jest do
niezbędnego
minimum.
We−
wnętrzna struktura jest jednak zło−
żona, a uzyskiwane parametry
– znakomite. Budowa świetnego
przedwzmacniacza o niespotyka−
nych dotąd właściwościach nawet
początkującym nie sprawi trudnoś−
ci. Układ nie wymaga uruchamiania
czy regulacji. Jedyną regulacją jest
dobranie za pomocą potencjome−
tru współczynnika kompresji, a tę
regulację użytkownik może prze−
prowadzić w warunkach normalnej
pracy, oceniając " na ucho " uzyski−
wane efekty. Prezentowany układ
stanowi nową jakość w dziedzinie
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98
2312
przedwzmacniaczy mikrofonowych i dlate−
go zapoznać się z nim powinien każdy, kto
praktycznie zajmuje się elektroakustyką i
nagłaśnianiem.
Co prawda, do pełnego zrozumienia
działania układu potrzebna jest wiedza o
procesorach dynamiki, podana w kilku o−
statnich numerach EdW. Należy jednak wy−
raźnie podkreślić, że wiedza ta nie jest ko−
nieczna do zbudowania i praktycznego wy−
korzystania przedwzmacniacza – na rzeczy−
wisty stopień trudności tego projektu
wskazuje jedna gwiazdka. Dlatego nawet
początkujący, którzy nie do końca zrozu−
mieją sens przedstawionych wykresów
mogą bez obaw podjąć się budowy tego ar−
cyciekawego wzmacniacza.
Układ scalony SSM2165
Charakterystykę układu pokazuje rysu−
nek 1. Na osi poziomej zaznaczono poziom
napięcia wejściowego, czyli w praktyce
przebiegów z mikrofonu. Kolorem zielonym
pokazano przykładowy zakres sygnałów u−
żytecznych uzyskiwanych z mikrofonu (np.
elektretowego). Ale w niektórych sytua−
cjach mikrofon czy inne źródło może dać
znacznie większe sygnały – ten zakres za−
znaczony jest kolorem czerwonym. Kolo−
rem żółtym zaznaczono zakres najmniej−
szych sygnałów – nie są to sygnały użyte−
czne, tylko dźwięki tła (hałas otoczenia) i
szumy własne mikrofonu i otoczenia.
Zwykły wzmacniacz wzmacnia wszy−
stkie sygnały w jednakowym stopniu. Naj−
głośniejsze z nich (zakres czerwony) spo−
wodują przesterowanie przedwzmacnia−
cza, wzmacniacza mocy (lub jakiegokol−
wiek następnego urządzenia) i w konsek−
wencji bardzo głośne i nieprzyjemne efekty
przy odsłuchu. Jednocześnie cichsze
dźwięki użyteczne mogą okazać się jednak
7
Projekty AVT
zbyt ciche. Charakterystyka zwykłego
wzmacniacza o wzmocnieniu 100 razy
(40dB) jest pokazana na rysunku 1 – jest to
fioletowa linia prosta.
Wzmacniacz z układem ARW (Automa−
tycznej Regulacji Wzmocnienia) likwiduje
część tych wad, ale niestety tworzy nowe.
Wzmacniacz taki co prawda utrzymuje na
wyjściu stały poziom sygnału, niezależnie
od poziomu sygnału wejściowego. Charak−
terystyka wzmacniacza z układem ARW
jest zaznaczona na rysunku 1 kolorem nie−
bieskim. Automatyka zapobiega przestero−
waniu zbyt dużymi sygnałami, ale wzmac−
niacze takie maja pewną bardzo nieprzy−
jemną właściwość: przy braku sygnału uży−
tecznego bardzo silnie wzmacniają szumy
własne i szumy otoczenia. Tym samym w
stanie spoczynku na wyjściu niepotrzebnie
występują spore sygnały, będące w istocie
niepotrzebnymi śmieciami, bardzo iry−
tującymi przy odsłuchu.
Aby pozbyć się wad zarówno zwykłego
wzmacniacza, jak i wzmacniacza z ARW,
należy zastosować znacznie bardziej inteli−
gentny układ, który w dobrze przemyślany
sposób zmieniałby wartość wzmocnienia
wzmacniacza zależnie od poziomu sygnału
wejściowego. Przy największych sygnałach
powinien skutecznie ograniczać poziom
sygnału wyjściowego do zadanej wartości.
W zakresie sygnałów użytecznych powi−
nien albo utrzymywać stały poziom wy−
jściowy, podobnie jak układ z ARW, albo
wprowadzać łagodniejszą kompresję. W
każdym razie w tym zakresie słabsze syg−
nały użyteczne powinny być wzmacniane
silniej, niż silniejsze sygnały użyteczne. Wy−
równa to poziom sygnałów użytecznych.
Natomiast przy najmniejszych sygnałach,
czyli w zakresie szumów i zakłóceń, układ
powinien mieć jak najmniejsze wzmocnie−
nie. Inaczej mówiąc w zakresie najmniej−
szych sygnałów powinien zachowywać się
jak bramka szumu, lub ogólnie – ekspandor.
Tym samym taki inteligentny wzmacniacz
powinien mieć jednocześnie właściwości li−
mitera, kompresora i ekspandora. Oczywiś−
cie taką właśnie charakterystykę uzyskuje
się przy użyciu układu scalonego
SSM2165.Charakterystyka naszego inteli−
Rys. 2 Blokowy schemat wewnętrzny
układu SSM 2165
8
gentnego wzmacniacza również pokazana
jest na rysunku 1 – jest to linia brązowa.
Dla przeciętnego użytkownika nie jest
najważniejsze, w jaki sposób konstrukto−
rom firmy Analog Devices (a może raczej
PMI) udało się to uzyskać. Rysunek 2 poka−
zuje uproszczony schemat blokowy tego u−
kładu. Kluczową rolę pełni oczywiście
wzmacniacz sterowany napięciem (VCA).
Wzmocnienie tego wzmacniacza zależy od
poziomu sygnału wejściowego. Sygnał ten
jest prostowany (w przetworniku prawdzi−
wej wartości skutecznej True RMS ozna−
czonym LEVEL DETECTOR), uśredniany i
podawany na blok sterowania, który w za−
leżności od poziomu ustawia potrzebne
wzmocnienie.
Dla użytkownika istotna jest jedynie in−
formacja o wypadkowym przebiegu cha−
rakterystyki. Rysunek 3 (podobny do rysun−
ku 1) pozwala zrozumieć kluczowe parame−
try układu. Na rysunku tym dodatkowo na−
rysowano linię przerywaną reprezentującą
wzmacniacz o wzmocnieniu 1 (0dB).
W najzwyklejszym wzmacniaczu jedy−
nym kluczowym parametrem jest wzmoc−
nienie. W układzie z ARW kluczowym para−
metrem jest poziom sygnału wyjściowego,
a wzmocnienia generalnie nie podaje się,
bo zmienia się ono w szerokim zakresie –
niekiedy podaje się tylko wartość maksy−
malnego wzmocnienia (dla najmniejszych
sygnałów). W naszym układzie z kostką
SSM2165 sprawa jest bardziej skompliko−
wana. Ponieważ wzmocnienie zmienia się,
kluczowymi parametrami są trzy poziomy.
Dwa związane są z progiem ograniczania
(punktem przegięcia) zaznaczonym na ry−
sunku 3. Sygnały wejściowe o poziomach
większych od zaznaczonego poziomu VRP
są wzmacniane lub tłumione tak, aby na
wyjściu utrzymać (w przybliżeniu) stały po−
ziom VO. W rzeczywistości poziom wy−
jściowy nieco się zmienia (trochę rośnie ze
wzrostem sygnału wejściowego), bo układ
ogranicznika (dla sygnałów większych niż
VRP) jest w istocie kompresorem o stopniu
kompresji około 15:1.
Sygnały użyteczne o poziomach mniej−
szych od VRP, ale większych od VDE, ró−
wnież podlegają kompresji. Ale uwaga, w
tym zakresie amplitud stopień kompresji
może być ustalony przez użytkownika za
pomocą zewnętrznego rezystora. Właśnie
dlatego na rysunku 3 zaznaczono obszar
możliwych do uzyskania charakterystyk
kompresji. Przy ustawieniu kompresji 1:1
(co oznacza brak kompresji) w zakresie uży−
tecznych poziomów wejściowych od VDE
do VRP układ jest najzwyklejszym wzmac−
niaczem. Jego wzmocnienie jest w tym za−
kresie stałe i wynosi G (na rysunku 3 ozna−
czone dodatkowo VCA GAIN).
Gdy stopień kompresji jest maksymalny
(około 15:1), w zakresie wejściowych syg−
nałów użytecznych układ zachowuje się
praktycznie tak samo jak wzmacniacz z
ARW – z powodzeniem można przyjąć, że
sygnał wyjściowy dla napięć wejściowych
większych niż VDE jest równy VO.
Oznacza to także, że dla stopnia kompre−
sji różnego od 1:1, wzmocnienie wzmacnia−
cza zwiększa się odpowiednio przy zmniej−
szaniu sygnału wejściowego. Stopień kom−
presji można zmieniać według upodobania
i potrzeb w zakresie od 1:1 do 15:1.
Rysunek 3 pokazuje również, że dla syg−
nałów wejściowych mniejszych niż VDE u−
kład zachowuje się jak ekspandor, a właści−
wie bramka szumu. Należy zauważyć, że
zmiany stopnia kompresji nie wpływają na
poziom VDE – poziom ten jest stały dla obu
wersji kostki SMM2165. W zależności od u−
stawionego przez użytkownika stopnia
kompresji, zmienia się nieco przebieg cha−
rakterystyki ekspansji w zakresie sygnałów
mniejszych od VDE, ale dla praktyka nie jest
to istotne. Ważne jest tylko to, że w tym za−
kresie (szumów i zakłóceń) czym mniejszy
jest sygnał wejściowy, tym mniejsze jest
wzmocnienie i mniejszy sygnał na wyjściu.
Tym samym najmniejsze szumy i zakłócenia
są wręcz tłumione i w efekcie przy braku na
wejściu sygnału użytecznego, poziom szu−
mów na wyjściu jest bardzo mały.
W klasycznych profesjonalnych proce−
sorach dynamiki, które mają podobne moż−
liwości i gdzie można ustawić przebieg cha−
rakterystyki dokładnie tak, jak na rysunku 3,
potrzebne nachylenia charakterystyki i pun−
kty charakterystyczne definiuje się i dobiera
nieco inaczej niż w omawianym układzie.
Dla osób, które nie miały do czynienia z ta−
kimi drogimi profesjonalnymi urządzeniami,
nie ma to żadnego znaczenia. Osoby, które
zetknęły się z takimi procesorami zauważy−
ły, że zarówno w poprzednich artykułach w
EdW, jak i w niniejszym materiale, sposób
opisu parametrów i właściwości układów
zmiany dynamiki jest odmienny, co wcale
nie zmienia istoty sprawy i nie powinno
sprawić trudności ze zrozumieniem działa−
nia kostki SSM2165.
Tabela 1 zawiera informacje na temat
kluczowych parametrów układu, który do−
stępny jest w dwóch wersjach: SSM2165−
1 oraz SSM2165−2. Działanie obu wersji
Rys. 3. Poziomy w układzie SSM 2165
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98
Projekty AVT
Tabela 1
układ
VDE
VRP
VO
G
SSM2165−1
500µV (−64dBu)
40mV (−25,7dBu)
320mV (−6dBu)
18dB
SSM2165−2
500µV (−64dBu)
100mV (−17,7dBu)
250mV (−8dBu)
8dB
podane napięcia są wartościami skutecznymi przebiegu sinusoidalnego,
a 0dBu = 0,775Vsk = 2,2Vpp
jest takie same, inne są tylko poziomy i
wzmocnienie charakterystyczne G.
Wartości poziomów (napięć) podane w
tabeli są skutecznymi wartościami przebie−
gu sinusoidalnego. W praktyce często uży−
teczna jest znajomość nie tyle wartości sku−
tecznej, co międzyszczytowej – oblicza się
ją mnożąc podaną w tabeli wartość przez
2,8 (dwa pierwiastki z dwóch). Przykładowo
poziom wyjściowy VO równy 250mV ozna−
cza, że maksymalny sygnał wyjściowy ma
amplitudę 350mV, a wartość międzyszczy−
tową 700mV. Jeśliby okazało się, że taka
wartość jest za mała dla następnego stop−
nia w torze, na przykład gdy czułość współ−
pracującego wzmacniacza mocy jest za ma−
ła, na wyjściu układu SSM2165 trzeba wsta−
wić prościutki wzmacniacz podwyższający
napięcie, nie można natomiast podwyższyć
tego poziomu w samej kostce SSM. Taki
wzmacniacz o wzmocnieniu 1,2...4x można
wykonać z pomocą jakiegokolwiek wzmac−
niacza operacyjnego.
Mniej zorientowanym Czytelnikom nale−
ży jeszcze wyjaśnić, że podane (niepo−
kojąco) małe wartości wzmocnienia G, wy−
noszące 8dB (2,5x) oraz 18dB (8x) wcale
nie są maksymalnymi wartościami wzmoc−
nienia tych układów. Taką (stałą) wartość
wzmocnienia układ ma (w zakresie sygna−
łów użytecznych) tylko przy ustawieniu
stopnia kompresji 1:1. Jak się łatwo zorien−
tować na podstawie rysunku 3, dla danego
(większego niż 1:1) stopnia kompresji
wzmocnienie jest największe dla sygnałów
o poziomie VDE (500µVsk czyli 1,4mVpp)
i zmniejsza się ono zarówno dla sygnałów
mniejszych (ekspansja), jak i większych
(kompresja). Wzmocnienie dla sygnałów
o jakimkolwiek poziomie można znaleźć
prowadząc pionową prostą w punkcie rep−
rezentującym dany poziom na osi poziomej.
Ta pionowa prosta przetnie w jakimś pun−
kcie
charakterystykę
wzmacniacza
o wzmocnieniu 1 oraz charakterystykę na−
szego układu. Odległość obu punktów
przecięcia pokazuje wartość wzmocnienia
dla sygnałów o danej wielkości.
Największe możliwe wzmocnienie mak−
symalne występuje przy kompresji 15:1,
napięciu wejściowym 500µV i wynosi po−
nad 50dB (500...600 razy). Dlatego podany−
mi w tabeli 1 wartościami wzmocnienia nie
należy się wiec niepokoić. Tym bardziej, że
w praktyce jedyną niezbędną regulację
można i trzeba przeprowadzić nie na pod−
stawie teoretycznych danych, tylko w rze−
czywistych warunkach pracy. W ogromnej
większości przypadków poziomy dobrane
przez specjalistów z " analoga " (jak nazywa−
my w skrócie firme Analog Devices) okażą
się wręcz idealne.
A teraz fragment tylko dla zaawansowa−
nych.
Trzeba przyznać, że konstruktor dobrze
rozumiejący zagadnienie może zastosować
dodatkowy
przedwzmacniacz,
bądź
wzmacniacz lub tłumik na wyjściu, aby je−
szcze lepiej wykorzystać możliwości kostki
SSM2165. W szczególności trzeba zwrócić
uwagę, że układ doskonale nadaje się do
współpracy z mikrofonami elektretowymi
dającymi dość duży sygnał. Przy wykorzy−
staniu go do współpracy z mikrofonem dy−
namicznym (o mniejszym sygnale), celowe
może być dodanie na wejściu niskoszum−
nego przedwzmacniacza o wzmocnieniu
20...30dB (10...30x) i to nie tylko ze wzglę−
du na szumy. Co prawda potrzebne
wzmocnienie z powodzeniem można uzys−
kać w układzie SSM2165, ale wymaga to
zmiany stopnia kompresji – porównaj rysu−
nek 3. Trzeba bowiem pamiętać, że zwię−
kszenie maksymalnego wzmocnienia
(możliwe przez zmianę stopnia kompresji)
nie jest równoznaczne z dodaniem na wej−
ściu dodatkowego przedwzmacniacza.
Powyższe pięć zdań naprawdę dotyczy
tylko zaawansowanych – w typowym za−
stosowaniu nie ma konieczności dodawa−
nia przedwzmacniacza, bo przy większych
stopniach kompresji układ dobrze radzi so−
bie także z sygnałem mikrofonu dynami−
cznego. Natomiast osoby, które dobrze roz−
umieją zagadnienie i chciałyby precyzyjnie
dostosować właściwości układu do kon−
kretnego źródła sygnału mogą zaintereso−
wać się kostką SSM2166, której aplikacja
jest bardziej skomplikowana i umożliwia sa−
modzielne dobranie nie tylko stopnia kom−
presji, ale także poziomów VDE,VRP,VO
oraz G. Układ SSM2166 będzie zaprezento−
wany w EdW w późniejszym terminie, a już
teraz wszyscy, którzy interesują się elektro−
akustyką powinni zainteresować się z nie−
porównanie prostszą do regulacji kostką
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98
SSM2165, zbudować z nią układ i zapoznać
się z jego działaniem. W ogromnej wię−
kszości przypadków efekt będzie bardzo
dobry dobry, i nie trzeba będzie sięgać po
kostkę SSM2166, której procedura regula−
cji jest niepomiernie bardziej skomplikowa−
na.
A oto dalsze kluczowe informacje o obu
wersjach układu SSM2165.
Jak widać z rysunku 2, stopień kompre−
sji ustala się za pomocą rezystora włączone−
go pomiędzy nóżkę 6 a masę. Rysunek 4
pokazuje zależność stopnia kompresji od
wartości tego rezystora dla obu wersji ukła−
du. W praktyce informacje te nie są potrzeb−
ne, ponieważ zamiast stałego rezystora na−
leży zastosować potencjometr (100kΩ lub
220kΩ) i dobrać jego wartość podczas prak−
tycznych prób w docelowym układzie pracy.
Dynamiczne charakterystyki układu
(czas ataku i czas opadania) mogą być do−
bierane za pomocą kondensatora uśrednia−
jącego, dołączonego do nóżki 5. Producent
zaleca tu wartości w zakresie 2,2µF...22µF.
W większości zastosowań optymalna oka−
że się wartość 10...22µF, ale jeśli układ
miałby pełnić funkcję szybkiego limitera,
można tę wartość zmniejszyć. Na margine−
sie można dodać, że pomimo obecności
tylko jednego kondensatora, czas ataku jest
znacznie krótszy niż czas opadania.
Pozostałe najważniejsze informacje po−
dane są w tabeli 2.
Tytułem komentarza można dodać, że po−
dany poziom szumów jest mniej więcej taki,
jak w popularnym wzmacniaczu operacyj−
nym TL072, który uchodzi za niskoszumny.
Podany poziom zniekształceń także jest nis−
ki jak na złożony układ kompresji dynamiki.
Opis układu
Schemat ideowy proponowanego inteli−
gentnego przedwzmacniacza podany jest
na rysunku 5. Kostka SSM2165 musi być
zasilana napięciem 5V. Dzięki zastosowaniu
stabilizatora oraz diody D1 możliwe jest za−
silanie urządzenia jakimkolwiek niestabilizo−
wanym napięciem stałym w zakresie
7V...25V, albo nawet napięciem zmiennym
6...17V. Stabilizator pełni też inną ważną
rolę – skutecznie tłumi " śmieci " (szumy i za−
Rys. 4. Zmiana stopnia kompresji
9
Projekty AVT
Szczegółowy o−
pis działania wnętrza
układu nie jest po−
Zalecane napięcie zasilania:
5V ±0,5V
trzebny użytkowni−
Pobór prądu:
typ. 7,5mA; max 10mA
kowi. Kilka dalszych
Maksymalne napięcie
wskazówek (ale też
sygnału wejściowego:
1Vsk (2,8Vpp)
bez
szczegółów)
Zniekształcenia harmoniczne
można znaleźć w o−
(Uwe=−20dB):
typ. 0,2%; max 0,5%
ryginalnej karcie ka−
talogowej
kostki
nV
Gęstość napięcia szumów własnych: 17
√Hz
SSM2165. Dla prak−
tyka jest ważne, że
układ zmontowany
kłócenia) napięcia zasilającego, które mog− ze sprawnych elementów od razu będzie
działał poprawnie.
łyby mieć wpływ na działanie układu.
Sam przedwzmacniacz jest w zasadzie
typową fabryczną aplikacją. Potencjometr Montaż i uruchomienie
montażowy PR1 umożliwia dobranie kom−
Układ można zmontować na płytce dru−
presji w zakresie 1:1 do 15:1. Uwaga! Jak kowanej pokazanej na rysunku 6. Montaż
wynika z rysunku 4, dla wersji SSM2165−1 jest klasyczny, nie sprawi trudności. Po−
wartość tego potencjometru powinna wy− czątkującym elektronikom można zalecić
nosić 220kΩ, a dla wersji SSM2165−2 zastosowanie podstawki pod bądź co bądź
– 100kΩ.
delikatny układ scalony. Po zmontowaniu
Dla zwiększenia uniwersalności przewi− wszystkich elementów (wraz z mikrofo−
dziano miejsce na dzielnik rezystorowy R2, nem elektretowym) należy najpierw spraw−
R3, który będzie użyteczny przy dużych syg− dzić poprawność montażu, zwłaszcza " elek−
nałach liniowych. Typowo rezystory te nie trolitów " i układów scalonych, a potem pod−
będą montowane. Zaawansowani użytko− łączyć regulowany zasilacz i stopniowo
wnicy przemyślą, czy i o ile chcą stłumić syg− zwiększać napięcie zasilające dołączone do
nał, a następnie samodzielnie dobiorą po− punktów P, O. Przy napięciach zasilających
trzebne wartości rezystorów. Tłumienie syg− w zakresie 7,5...16V pobór prądu nie powi−
nału nie jest bowiem konieczne nawet przy nien przekraczać 20mA.
korzystaniu z silnych sygnałów liniowych –
Następnie należy do wyjścia układu do−
jak podano w tabeli 2, maksymalne napięcie łączyć jakikolwiek wzmacniacz mocy
wejściowe wynosi 1Vsk, czyli 2,8Vpp.
(0,5W...100W), a współpracujący z nim
W dużej ilości przypadków układ będzie głośnik dołączony długim przewodem wy−
współpracował z mikrofonem elektreto− nieść do innego pomieszczenia, starannie
wym, dlatego przewidziano obwód z ele− zamykając drzwi. Do prób odsłuchowych
mentami R1, R4, C1. Przy współpracy z mi− potrzebna będzie pomoc drugiej osoby.
krofonem dynamicznym i przy korzystaniu z Próby polegają na tym, że przy różnych u−
sygnałów liniowych, elementów tych nie stawieniach potencjometru regulacji dyna−
trzeba montować. Kondensator C3 w typo− miki PR1 należy sprawdzić sygnał w głośni−
wym zastosowaniu nie jest konieczny. Wy− ku mówiąc do mikrofonu z różnej odległoś−
magany jest jedynie przy współpracy ze ci – od 1cm do 1m. W chwilach ciszy nale−
źródłem sygnału o oporności powyżej 5kΩ ży zwrócić uwagę na bardzo niski poziom
i wtedy obniża impedancję widzianą od szumów w głośniku – jest to szczególna ce−
strony wejścia kostki w zakresie większych cha odróżniająca ten układ od klasycznych
częstotliwości.
układów ARW. Próby przeprowadzone
przez autorów wykazały, że układ działa na−
Tabela 2
Rys. 5. Schemat ideowy modułu
prawdę znakomicie, i że w większości przy−
padków podczas pracy kompresja będzie u−
stawiona na maksimum (czyli na maksi−
mum rezystancji PR1).
Parametry układu można też sprawdzić
oscyloskopem, ale taki pomiar nie dostar−
czy żadnych informacji o pracy przy naj−
mniejszych sygnałach i ostatecznym o po−
ziomie szumów. Pomiary z pomocą oscylo−
skopu i generatora przekonają tylko, że u−
kład rzeczywiście działa tak, jak to wynika z
podanego wcześniej teoretycznego opisu.
Tabela 3 zawiera świadczące o tym wyniki
pomiarów egzemplarza modelowego. Przy
okazji okazało się, że dopuszczalne sygnały
wejściowe mogą być większe niż podaje
katalog – zauważalne zniekształcenia poja−
wiały się dopiero przy sygnale wejściowym
o wartości 3,8Vpp czyli 1,35Vsk.
Gotowy układ można wbudować w do−
wolne urządzenie audio, zwracając uwagę
na przebieg połączenia masy (krótkie
połączenia, grubym przewodem).
Układ nie zaskakuje niczym nieoczekiwa−
nym w przypadku zastosowania go w ukła−
dach zapisu dźwięku. Jednak wbudowanie
go do systemu nagłośnienia, gdzie w jednym
pomieszczeniu występuje głośnik i mikrofon
da efekty, które niejednego zaskoczą. Dają
się wtedy zauważyć specyficzne zjawiska.
Podobnie jak każdy układ, przy zbyt dużym
całkowitym wzmocnieniu, system z opisa−
nym modułem wzbudzi się (gwizd z głośni−
ków). Co bardzo pożyteczne, przy odpowie−
dnim dobraniu czułości (wzmocnienia)
wzmacniacza mocy, nawet przy takim samo−
wzbudzeniu wzmacniacz ten nie będzie pra−
cował pełną mocą ogłuszając słuchaczy, tylko
znacznie mniejszą mocą wynikającą z pozio−
mu wyjściowego modułu (250mV lub
320mV). Ta pożyteczna właściwość wynika z
obecności limitera. Z drugiej strony przy zbyt
Wykaz elementów
Rezystory
R1:
1kΩ
R2,R3: nie montować
R4:
510Ω
R5:
220kΩ
PR1: 220kΩ dla wersji SSM2165−1
100kΩ dla wersji SSM2165−2
Kondensatory
C1,C6: 100µF/10V
C2:
100nF
C3:
1nF
C4:
22µ/10V
C5,C8: 10µ/10V
C7:
100µ/25V
Półprzewodniki
D1:
1N4148
U1:
SSM2165−1 lub SSM2165−2
U2:
78L05
Inne
M1:
mikrofon elektretowy
podstawka 8−nóżkowa
10
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98
Projekty AVT
Możliwości zmian
Tabela 3
Uwe
Uwy (PR1=0k)
Uwy (PR1=100k)
3mVpp
10mVpp 30mVpp 100mVpp 300mVpp 1Vpp
2,8Vpp
10mVpp 27mVpp 75mVpp 250mVpp 720mVpp 820mVpp 880mVpp
640mVpp 680mVpp 700mVpp 750mVpp 800mVpp 820mVpp 880mVpp
małej czułości wzmacniacza uniemożliwi to
uzyskanie odpowiedniej mocy i głośności.
Tym samym nieodpowiednia regulacja syste−
mu z opisanym modułem może wręcz po−
gorszyć jego właściwości.
Innym zjawiskiem będzie zagadkowe za−
chowanie się systemu przy powstawaniu sa−
mowzbudzenia. Przy zwiększaniu wzmocnie−
nia (którymkolwiek regulatorem) w czasie,
gdy na sali jest cisza, możliwe będzie nasta−
wienie znacznego wzmocnienia bez powsta−
Rys. 6. Schemat montażowy
nia samowzbudzenia. Jednak kiedy do mi−
krofonu dotrze jakikolwiek silniejszy dźwięk,
system wzbudzi się i trzeba będzie znacznie
zredukować wzmocnienie. Zjawisko takiej
swoistej histerezy wynika z działania bramki
szumu. W chwilach ciszy, gdy sygnały wej−
ściowe są bardzo małe, wzmocnienie kostki
SSM2165 jest zredukowane w celu zmniej−
szenia szumów. Pojawienie się sygnału o
znacznej wartości spowoduje zwiększenie
wzmocnienia, a tym samym powstanie i u−
trzymywanie się samowzbudzenia.
Omówione właściwości są charaktery−
styczne dla procesorów dynamiki, jednak
początkujących mogą one dziwić a nawet
powodować wyciąganie zupełnie błędnych
wniosków. Dlatego przy pierwszym kontak−
cie z tymi arcyciekawymi układami (także z
opisanym modułem) należy przeprowadzić
szereg praktycznych prób. Dopiero takie
" oswojenie się " z tymi układami pozwoli w
pełni wykorzystać ich cenne zalety.
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98
Po pierwszych próbach można zmienić
pojemność kondensatora uśredniającego
C4 i sprawdzić jak to wpłynie na dźwięk.
Możliwości zmian, polegające na doda−
niu wzmacniaczy lub tłumików zostały za−
sygnalizowane wcześniej. Eksperymentów
takich powinni się jednak podejmować ra−
czej tylko ci, którzy dobrze rozumieją działa−
nie procesorów dynamiki. Zupełnie " zieloni "
w tej dziedzinie, podczas takich prób praw−
dopodobnie natkną się na zjawiska i właści−
wości, których nie potrafią wytłumaczyć.
Przez niewłaściwy dobór wzmocnienia do−
datkowych stopni mogą więcej zepsuć, niż
poprawić. Dlatego decydując się na mody−
fikacje trzeba dobrze przemyśleć ich sens i
cel. Dobrze byłoby też wyrysować na kar−
tce przewidywaną charakterystykę uzys−
kaną z dodatkowymi wzmacniaczami czy
tłumikami i starannie ją przeanalizować.
Piotr Górecki
Zbigniew Orłowski
Komplet podzespołów z płytką
jest dostępny w sieci handlowej
AVT jako kit AVT−2312
2
11
Projekty AVT
Włącznik
elektryczny
2319
Do czego to służy?
Często zdarza się, dwa lub więcej u−
rządzenia zasilane z sieci energetycznej
muszą pracować jednocześnie, lub że
fakt pracy takiego układu musi być w ja−
kiś szczególny sposób sygnalizowany.
Jeżeli takie urządzenie włączane jest
ręcznie, za pomocą dołączenia do sieci
energetycznej, to rozwiązanie problemu
Rys. 1 Schemat ideowy
12
nasuwa się samo. Jeżeli jednak odbior−
nik energii, którego pracę musimy nad−
zorować włącza lub wyłącza się automa−
tycznie, to stwierdzenie aktualnego sta−
nu jego pracy i uruchomienie (lub wy−
łączenie) urządzenia towarzyszącego
może okazać się kłopotliwe. Jeżeli mo−
żemy bez przeszkód ingerować we
wnętrze nadzorowanego urządzenia, to
najczęściej możemy jakoś sobie pora−
dzić, dobudowując dodatkową insta−
lację, przekazującą na zewnątrz sygnał o
aktywności układu. Bardzo często jed−
nak taka ingerencja nie jest możliwa, czy
to z powodów technicznych czy też z o−
bawy przed utratą uprawnień gwarancyj−
nych.
Proponowany układ, włączany w
przewód zasilający nad−
zorowany układ rozwią−
zuje wszystkie te pro−
blemy. Układ jest w sta−
nie wykryć nawet nie−
wielki przepływ prądu
przez przewody i odpo−
wiednio do naszych ży−
czeń włączyć lub wy−
łączyć urządzenie towa−
rzyszące. Stosowanie
tego układu w niczym
nie może naruszyć u−
prawnień gwarancyj−
nych, ani nie grozi ja−
kimkolwiek uszkodze−
niem nadzorowanego
urządzenia. Spadek na−
pięcia na układzie po−
miarowym jest w każ−
dym przypadku do po−
minięcia.
Drugim zastosowa−
niem opisanego niżej u−
kładu jest praca jako
sygnalizator alarmowy,
informujący o wyłącze−
niu lub włączeniu do−
wolnego urządzenia za−
silanego z sieci energe−
tycznej 22VAC. Jeżeli
jakieś urządzenie nie
wydaje podczas pracy
jakichkolwiek
odgło−
sów, to stwierdzenie je−
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98
Projekty AVT
Styki przekaźnika
PK1 są galwanicznie
odizolowane od re−
szty układu, co po−
zwala na sterowanie
praktycznie dowol−
nymi urządzeniami,
zarówno przez poda−
wanie na nie napię−
cia zasilającego jak i
przez włączanie do−
wolnego układu wy−
zwalającego. Obcią−
żalność styków za−
stosowanego prze−
kaźnika jest duża i
wynosi do 10A (przy
220VAC).
Dioda świecąca
LED, włączona ró−
wnolegle do cewki
przekaźnika
PK1
sygnalizuje swoim
światłem fakt pobie−
rania energii przez
monitorowane
u−
rządzenie.
Rys. 2. Schemat montażowy
go stanu z pewnej odległości może być
utrudnione lub nawet niemożliwe.
Chciałbym przestrzec mniej doświad−
czonych Kolegów: wiele punktów na
płytce obwodu drukowanego znajduje
się pod niebezpiecznym dla życia i zdro−
wia napięciem 220VAC. Podczas uru−
chamiania i eksploatacji urządzenia nale−
ży więc zachować szczególne środki o−
strożności, o których wspomnimy je−
szcze w dalszej części artykułu!
Jak to działa?
Schemat elektryczny proponowane−
go układu został pokazany na rysunku 1.
Centralnym blokiem urządzenia jest u−
kład wykrywania prądu płynącego przez
monitorowane urządzenie, zbudowany z
wykorzystaniem transformatora TR1,
wzmacniacza IC2 i układu detekcji syg−
nału z diodami D1 i D2. Transformator
TR1 posiada dwa uzwojenia: pierwotne
nawinięte drutem o znacznym przekroju,
przez które płynie prąd zasilający dozo−
rowane urządzenie i wtórnego, na któ−
rym indukuje się napięcie proporcjonal−
ne do prądu płynącego w uzwojeniu
pierwotnym. Słaby sygnał indukowany
w uzwojeniu wtórnym poddawany jest
następnie wzmocnieniu w układzie IC2 −
UL1321, następnie detekcji w układzie z
diodami D1 i D2. Jeżeli monitorowany u−
kład pobiera prąd z sieci, to kondensator
C8 zaczyna się ładować i po przekrocze−
niu na nim napięcia ok. 1,4V tranzystor
T1 zaczyna przewodzić włączając prze−
kaźnik PK1.
Montaż i uruchomienie.
Na rysunku 2 została pokazana mozai−
ka ścieżek płytki obwodu drukowanego,
wykonanego na laminacie jednostron−
nym oraz rozmieszczenie na nim ele−
mentów. Montaż wykonujemy w typo−
wy i wielokrotnie już opisywany sposób,
rozpoczynając od wlutowania w płytkę
rezystorów, a kończąc na kondensato−
rach elektrolitycznych i transformato−
rach.
Na problemy podczas budowy układu
napotkamy dopiero podczas wykonywa−
nia transformatora T1. W układzie mo−
delowym zastosowałem odpowiednio
przerobiony transformator sieciowy typu
TS2/xx. Po rozebraniu transformatora,
która to czynność okazała się mniej kło−
potliwa, niż pierwotnie przypuszczałem,
usunąłem uzwojenie wtórne (nawinięte
grubszym drutem), a na jego miejsce na−
winąłem nowe uzwojenie wykonane e−
maliowanym przewodem o średnicy 1,2
mm. Uzwojenie to zostało nawinięte
„do pełna, a ilość zwojów wyniosła 20.
Nowo wykonane uzwojenie pracuje
w naszym układzie jako uzwojenie pier−
wotne, sieciowe przez które płynie prąd
pobierany przez nadzorowane urządze−
nie, natomiast uprzednie uzwojenie
pierwotne, nawinięte cienkim drutem
bez jakichkolwiek przeróbek posłuży
nam jako uzwojenie obecne uzwojenie
wtórne.
Przeróbka transformatora sieciowe−
go, wykonanego na blaszanym rdzeniu
jest dość kłopotliwa. Sprawdziłem w
praktyce możliwość wykorzystania rdze−
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98
nia ferrytowego, toroidalnego. Uzwoje−
nie pierwotne było takie samo jak w
przerobionym transformatorze siecio−
wym, natomiast jako uzwojenie wtórne
nawinąłem ok. 400 zwojów drutu ema−
liowanego o średnicy 0,1 mm. Transfor−
mator ten pracował w układzie równie
dobrze jak przerobiony transformator
sieciowy.
Zmontowany układ nie wymaga jakie−
gokolwiek uruchamiania, ale jedynie
prostej regulacji czułości, którą możemy
wykonać za pomocą potencjometru
montażowego PR1. W tym celu usta−
wiamy potencjometr montażowy PR1
w położeniu, w którym jego suwak do−
łączony jest do masy. Następnie do−
łączamy do złącza CON1 napięcie z sieci
energetycznej 220VAC, a do wyjścia
CON2 przyłączamy urządzenie, którego
pracę mamy nadzorować. Pokręcając
powoli potencjometrem montażowym
doprowadzamy do załączenia przekaźni−
ka, co zostanie zasygnalizowane włącze−
niem diody D3.
Czułość układu jest bardzo duża. Pod−
czas testów okazało się, że nasze u−
rządzenie potrafi „wyczuć“ przepływ
prądu już o natężeniu 100mA, co odpo−
wiada obciążeniu o mocy ok. 22W.
Jeszcze raz apeluję o ostrożność pod−
czas regulacji i posługiwania się u−
rządzeniem, którego pewna część znaj−
duje się pod niebezpiecznym napięciem
220VAC!
Zbigniew Raabe
Wykaz elementów.
Kondensatory
C1, C4
1000µF/16
C2, C3
100nF
C7, C5
220nF
C6
10nF
C8
10µF
C9
1,5nF
Rezystory
PR1 potencjometr montażowy
miniaturowy 200kΩ
R1
510(*)Ω
R2, R3
5,6kΩ
R4
620Ω
Półprzewodniki
BR1 1A
D1, D2, D3
1N4148 lub odpowiednik
D4
LED
IC1
7812
IC2
UL1321
T1
BC548 lub odpowiednik
Pozostałe
CON1, CON2
ARK2
CON3
ARK3
TR1 transformator wg. opisu w tekście
TR2 TS2/34
PK1 RM82/12
Komplet podzespołów z płytką
jest dostępny w sieci handlowej AVT
jako kit AVT−2319
2
13
Projekty AVT
2318
Skala cyfrowa
do transceivera Antek
W początkowym okresie konstruo−
wania transceiverów zarówno profesjo−
nalnych jak i tych budowanych przez a−
matorów stosowano powszechnie ska−
le mechaniczne. Również i teraz w pro−
stych układach można spotkać takie
rozwiązania. Jednak wykonanie dobrej
skali o rozdzielczości rzędu 1kHz jest
bardzo trudne i wiąże się np. z zastoso−
waniem przekładni planetarnej, co nie
jest miele widziane przez elektroników,
którzy przecież wolą lutować i urucha−
miać nowe układy niż toczyć czy frezo−
wać w metalu.
Elektroniczna skala cyfrowa to nic in−
nego jak miernik częstotliwości odpo−
wiednio przystosowany do wyświetla−
14
nia na ekranie aktualnej wartości
częstotliwości pracy transceivera.
Większość produkowanych obecnie
na świecie urządzeń radiokomunikacyj−
nych jest wyposażonych w cyfrowy od−
czyt częstotliwości wykonany na je−
dnym, wyspecjalizowanym układzie
scalonym o dużej skali integracji, na
przykład 7217, który był zastosowany
w module licznika czterocyfrowego (kit
AVT 2219). Niestety choć układy takie
są do zdobycia to jednak konstrukcja
miernika jest kosztowna, szczególnie
wtedy kiedy wystarczy odczyt końco−
wej wartości np. trzech ostatnich cyfr
dotyczących kHz.
Okazuje się, że układ skali cyfrowej
w którym wykorzystano programowa−
ne dekady rewersyjne CMOS 4029 (ko−
nieczne ze względu na programowanie)
oraz popularny 3,5 cyfrowy wyświet−
lacz LCD może znacznie zredukować
koszty urządzenia.
Właściwością 4029 jest możliwość
zliczania impulsów w górę lub w dół
(dodawanie lub odejmowanie) potrzeb−
ne właśnie z uwagi na przesunięcie
wartości wyświetlanej o wartość poś−
redniej częstotliwości transceivera.
Dekady 4029 mają wejścia progra−
mujące, do których doprowadza się
program zależny od częstotliwości poś−
redniej transceivera (lub odbiornika). Po
doprowadzeniu sygnału generatora
przestrajanego (VFO) do wejścia
zbramkowanego impulsem wzorco−
wym, na wyjściu pojawiają się stany
będące sumą algebraiczną liczby zapro−
gramowanej i mierzonej.
Jedną z wad takiego systemu po−
miaru jest konieczność przełączania
programów równocześnie z zakresem
pracy urządzenia. Jednak poniżej opisa−
na skala zaprojektowana specjalnie do
jednopasmowego minitransceivera AN−
TEK nie wymaga takiej konieczności i
dopełnienie algebraiczne ustawia się
jednorazowo za pośrednictwem zwo−
rek z drutu.
Dzięki niewielkim wymiarom układ
ten może być z powodzeniem zaadap−
towany w zasadzie do każdego innego
transceivera KF.
Przy projektowaniu kierowano się
minimalizacją liczby elementów przy
zachowaniu parametrów zbliżonych do
tych, jakie zapewniłaby skala z wyko−
rzystaniem AVT 2219. W urządzeniu
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98
Projekty AVT
Rys. 1. Schemat ideowy
Rys. 3. Przykłady programowania zworami
zrezygnowano z wyświetlania dwóch
pierwszych cyfr,
i zadowolono się dokładnością od−
czytu 1kHz, co w zupełności okazało
się w praktyce wystarczające.
Maksymalna częstotliwość pracy o−
pisywanej skali wynosi około 20MHz
(może być wyższa przy dobraniu eg−
zemplarza US4) a czułość około 200mV
(przy mniejszych częstotliwościach
czułość jest lepsza) przy poborze prądu
40mA.
Zasada dzialania
Schemat elektryczny układu przed−
stawiono na rysunku 1. Sygnał o
częstotliwości wzorcowej jest pobiera−
ny ze scalonego oscylatora kwarcowe−
go 1MHz. Następnie sygnał ten jest
dzielony przez 10000 w licznikach
typu 4518 (US1, US2) w celu uzyska−
nia sygnału wzorcowego o potrzebnej
wartości 100Hz. Kolejny układ US3−
CD4017 zawiera licznik BCD połączony
z dekoderem 1 z 10. Z wyjścia dekode−
rów pobierane są impulsy: zerujące li−
cznik (nóżka 2), bramkujące (nóżka 7) o−
raz sterujące wyświetlaniem (nóżka 1).
Tranzystor T2−BC547 zamienia fazę im−
pulsów bramkujących oraz steruje li−
cznikiem dziesiętnym US4−74HCT90.
Zastosowanie układu z serii HCT wynik−
ło z chęci uzyskania maksymalnej
częstotliwości KF (około 30MHz) jed−
nak w przypadku stosowania układu tyl−
ko do minitransceivera ANTEK wystar−
czy układ TTL UCY 7490 (pomiar do o−
koło 20MHz − zależy od egzemplarza i
producenta). Układ CMOS w tym miej−
scu dałby maksymalny podział do kilku
MHz.
Częstotliwość sygnału pomiarowego
podana jest na licznik poprzez prosty u−
kład formowania impulsów TTL z tran−
zystorem T2−BC547. Zrezygnowano tu−
taj z większego rozbudowania układu,
ponieważ z reguły sygnał VFO ma wy−
starczająco dużą amplitudę (kilkuset
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98
mV). Sygnał mierzony po zbramkowa−
niu i podzieleniu przez 10 kierowany
jest na synchroniczne liczniki rewersyj−
ne US5, US6, US7 (3 x CD4029).
Układy te pracują jako liczniki dzie−
siętne dzięki połączeniu nóżki 9 z masą
(podanie na tą nóżkę jedynki logicznej
powoduje przekształcenie licznika w bi−
narny). Kierunek zliczania ustala się
przez podanie odpowiedniego stanu lo−
gicznego na nóżkę 10 (1Up, 0Down).
Do wejść programujących A B C D do−
prowadza się odpowiednie stany logi−
czne, w zależności od częstotliwości
pośredniej (podobnie jak w skali opisa−
nej wyżej). Po zwarciu ich do masy u−
kład liczy od zera.
Układy US8, US9, US10 (3 x
CD4543) służą do dekodowania stanów
liczników dziesiętnych na kody sied−
miosegmentowych wskaźników LCD i
zawierają, oprócz dekoderów BCD, re−
jestry typu LATCH Zmiana stanów na
wejściach programujących, jak również
zmiana kierunku zliczania licznika, musi
następować jednocześnie ze zmianą
zakresu pracy transceivera. Progra−
mując wejście Up i Down należy pa−
miętać, że reagują one na narastające
zbocze impulsu taktującego i przy ko−
rzystaniu z jednego z nich na drugim
musi panować stan wysoki. Wpis
częstotliwości programującej odbywa
się ujemnym impulsem z wyjścia bram−
ki US6.
W przypadku urządzenia jednopas−
mowego wystarczy jednorazowo zew−
rzeć do masy odpowiednie wyprowa−
dzenia A...E oraz P i U (przy zliczaniu w
górę P do masy, przy zliczaniu w dół U
do masy). Do zasilania miernika można
wykorzystać typowy zasilacz stabilizo−
wany 5V/0.6A, na przykład na układzie
UL7505 (opcja na płytce minitranscei−
vera ANTEK).
Montaż i uruchomienie
Całą skalę zmontowano na jednej
dwustronnej płytce drukowanej o wy−
miarach odpowiadających szerokości
minitransceivera ANTEK. Sposób roz−
mieszczenia elementów przedstawia
rysunek 2.
Przed montażem elementów należy
sprawdzić i ewentualnie skorygować
otwory przez które będą przechodziły o−
sie kondensatora oraz potencjometru
siły głosu. Otwory o mniejszych średni−
cach służą do wlutowania nakrętek
M2,5 służących do montażu płytki mas−
kującej ze szkła organicznego (lub innej
ścianki
przedniej
transceivera
własnego pomysłu).
Przy uruchamianiu układu należy
wstawić odpowiednie zworki na płytce
15
Projekty AVT
czyli odpowiednio za−
programować dekady
rewersyjne.
Czyn−
ność ta jest wykony−
wana indywidualnie
w
zależności
od
częstotliwości pośre−
dniej oraz sposobu
mieszania. Na po−
czątku można wejścia
programujące A...D
zewrzeć do masy.
Miernik
powinien Rys. 2. Schemat montażowy
wówczas wskazywać 0000, a po dopro− stosowanie wyświetlacza 4,5 cyfry
wadzeniu na wejście sygnału jego (droższy i trudniejszy do zdobycia) i poł−
częstotliwość. Po zakodowaniu wejść ączenie krosówką od strony wyprowa−
bez sygnału na wejściu miernik będzie dzeń segmentów odpowiadających cyf−
wskazywał częstotliwość zaprogramo− rze “3” z punktem dziesiętnym (kolek−
waną. Na przykład przy częstotliwości torem tranzystora T3).
pośredniej
4430kHz
(f VFO
Po wstępnym uruchomieniu skali na−
=7930...8230kHz) wyświetlacz powi− leży zamontować ją do urządzenia np.
nien wskazywać przy braku sygnału poprzez przylutowanie krawędzi płytki
wejściowego wartość 564. Po dopro− drukowanej do ramki montażowej mini−
wadzeniu sygnału VFO miernik powi− transceivera ANTEK. Oczywiście pozo−
nien
wskazywać
odpowiednio stanie jeszcze tylko doprowadzić zasila−
500...800 co odpowiada częstotliwoś− nie 5V oraz sygnał wejściowy z VFO za
ciom 3500...3800kHz. Chcąc wyświet− pośrednictwem krótkiego przewodu e−
lić brakującą cyfrę 3 dotyczące pasma kranowanego.
(MHz) można nakleić z czarnego papie−
Andrzej Janeczek SP5AHT
ru na zewnątrz wyświetlacza cyfrę 3
lub tylko brakujące poziome kreski po
Komplet podzespołów z płytką jest dostępny
wyświetleniu cyfry 1 (tak jest w rozwią−
w sieci handlowej AVT jako kit AVT−2318
2
zaniu modelowym). Ideałem byłoby za−
16
Wykaz podzespołów:
Kondensatory
C1: 1nF
C2, C4, C5, C6, C7: 10nF
C3: 10uF
Rezystory
R1: 33kΩ
R2: 2,7kΩ
R3: 22kΩ
R4: 10kΩ
R5, R6: 100kΩ
Półprzewodniki
T1, T2, T3: BC547...
US1, US2: 4518
US3: 4017
US4: 7490 (HCT90)
US5, US6, US7: 4029
US8, US9, US10: 4543
Inne
G: 1MHz (generator scalony)
W: LCD 3,5 (wyświetlacz ciekłokrystali−
czny)
ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 12/98